De gemeente is naast de provincie en het Rijk één van de drie bestuurslagen van ons land. Gemeenten staan het dichtst bij de burgers en hebben een democratisch bestuur. Zij hebben lokale taken, bijvoorbeeld op het gebied van huisvesting, verkeer, openbare orde, cultuur en onderwijs.
Een gemeente is een bestuurlijke eenheid binnen een land, die wordt bestuurd door een gekozen gemeenteraad en een college van burgemeester en wethouders (B&W). Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een breed scala aan taken en diensten die essentieel zijn voor het dagelijks leven van hun inwoners.
Gemeente voert landelijk en eigen beleid uit
Bijvoorbeeld het bouwen van een theater, het aanleggen van een fietspad of het bouwen van woningen. Het maken van die keuzes is de belangrijkste taak van het gemeentebestuur. Daarnaast voert de gemeente ook veel landelijke wetten uit.
Elke stad is dus een gemeente, maar niet elke gemeente is een stad. Een grotere gemeente is dikwijls een stad. Ze telt veel inwoners en er zijn scholen, ziekenhuizen, sportvoorzieningen, musea, bedrijven en winkels waar ook mensen van buiten de stad naartoe komen.
Een gemeente is een woonkern of groep van woonkernen (dorpen, steden) met het bijbehorende gebied die samen worden bestuurd door een politiek apparaat. De gemeente is in de meeste landen de onderste laag uit de politieke bestuursstructuur.
Elke gemeente heeft een gemeenteraad, een burgemeester en een college van burgemeester en wethouders (B en W). Een belangrijke taak van de gemeenteraad is om het college te controleren. Het college moet op zijn beurt verantwoording afleggen aan de gemeenteraad.
Zij hebben lokale taken, bijvoorbeeld op het gebied van huisvesting, verkeer, openbare orde, cultuur en onderwijs. Daarnaast voeren gemeenten mede rijkstaken uit, bijvoorbeeld ten aanzien van ruimtelijke ordening, werk en inkomen, jeugdzorg en zorg aan langdurig zieken en ouderen.
Nederland heeft al lange tijd te maken met samenvoegingen of splitsingen van gemeenten. Rond 1900 waren in Nederland nog ruim 1100 gemeenten. Per 1 januari 2023 is het aantal gemeenten door gemeentelijke herindelingen afgenomen tot 342.
Er zijn er nog veel meer duizenden van – de Database of Global Administrative Areas telt er 386.735. Alleen al Brazilië heeft 5.570 gemeenten. India heeft 250.671 dorpsraden, “gram panchayats” genoemd. Maar zelfs die zijn verdeeld in kleinere districten, “wards” genoemd, die elk hun eigen raadslid kiezen.
De burgemeester vormt samen met de wethouders het dagelijks bestuur van de gemeente. De burgemeester heeft eigen taken en bevoegdheden en is voorzitter van de gemeenteraad.
153. Een gemeente moet: (a) haar bestuurs-, begrotings- en planningsprocessen zodanig structureren en beheren dat prioriteit wordt gegeven aan de basisbehoeften van de gemeenschap en de sociale en economische ontwikkeling van de gemeenschap wordt bevorderd; en (b) deelnemen aan nationale en provinciale ontwikkelingsprogramma's.
Gemeenten en provincies hebben eigen inkomsten en krijgen geld van de Rijksoverheid. De eigen inkomsten komen uit belastingen en bezittingen, zoals een gemeentelijk havenbedrijf. Via het gemeentefonds, provinciefonds en speciale uitkeringen krijgen gemeenten en provincies geld van de rijksoverheid.
De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. De leden van de gemeenteraad (raadsleden) nemen alle beslissingen die voor de gemeente van belang zijn. Bijvoorbeeld over onderwijs, nieuwbouw of de hoogte van de belastingen.
Enkele veelvoorkomende vormen van gemeenten zijn steden, dorpen en gehuchten .
Het onderscheid tussen stad en gemeente is vooral organisatorisch en juridisch; soms vormt een stad met het omsluitende buitengebied en de omliggende dorpen een gemeente.
Het land is verdeeld in 12 provincies en 342 gemeenten . Het is ook verdeeld in 21 waterdistricten, bestuurd door een uitvoerende raad die autoriteit heeft in zaken van waterbeheer. 6 overzeese landen en gebieden in het Caribisch gebied maken ook deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden.
Schiermonnikoog behoort tot de Waddeneilanden en is de kleinste gemeente van Nederland qua inwoneraantal. Schiermonnikoog heeft één dorp dat dezelfde naam draagt. Het eiland Schiermonnikoog bestaat uit duinen, wad, bos, polder en een prachtig breed strand. Het grootste gedeelte van het eiland is Nationaal Park.
Op 1 januari vonden twee gemeentelijke herindelingen plaats. De nieuwe gemeente Gooise Meren is ontstaan uit de opgeheven gemeenten Bussum, Muiden en Naarden.
Tijdens de Bataafse Republiek werd de gemeente ingesteld. In Frankrijk was dit bedacht en het ging daar heel goed. In deze tijd werd het alleen gebruikt voor de administratie goed te laten verlopen. In 1801 werden de gemeenten zelfstandiger.
Volgens de Nederlandse Grondwet kent Nederland drie bestuurslagen: het Rijk, de provincies en de gemeenten.
De overheid bestaat uit drie lagen: de centrale of rijksoverheid, de provincies en de gemeenten. Andere delen van de overheid zijn in eerste instantie op grond van hun functie ingedeeld.