Hoogbegaafdheid herken je aan een combinatie van snel/complex denken, hoge creativiteit, intense emoties en een sterke behoefte aan autonomie en intellectuele uitdaging. Vaak gaat dit gepaard met een IQ van 130+. Je bent niet enkel slim, maar ervaart de wereld intenser en legt sneller verbanden. Margriet +4
Drie kernkenmerken van hoogbegaafdheid zijn hoge intelligentie (snel denken, verbanden leggen), creativiteit (originele oplossingen bedenken) en een sterke leergierigheid/motivatie (diepe interesse in complexe onderwerpen, gedrevenheid). Vaak komen daar ook gevoeligheid, een sterk rechtvaardigheidsgevoel, behoefte aan autonomie en een snel ontwikkelingsvoorsprong bij, maar het is een combinatie van intellectuele, emotionele en gedragskenmerken, niet alleen een hoog IQ.
Een hoog IQ of uitstekende prestaties in specifieke vaardigheden zoals taal of wiskunde. Een snelle verwerking van informatie en een goed geheugen. Een grote nieuwsgierigheid en een sterk verlangen om te leren. Creativiteit en verbeeldingskracht.
Vroege signalen van hoogbegaafdheid omvatten een opvallend snelle ontwikkeling (vroeg praten, lopen, grote woordenschat), extreme nieuwsgierigheid (veel 'waarom'-vragen, intensief verkennen), hoge alertheid, een sterke eigen wil, en soms moeite met verveling of overprikkeling door intensieve reacties op zintuiglijke prikkels. Deze kenmerken kunnen zich al bij baby's manifesteren in alertheid en snelle motoriek, en bij peuters/kleuters in het stellen van diepzinnige vragen en een behoefte aan uitdaging.
De drie belangrijkste kernelementen waarop je hoogbegaafdheid bij volwassenen kunt herkennen zijn: hoge intelligentie, grote creativiteit en sterke motivatie. Maar dit is slechts het topje van de ijsberg. Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker die complexe zaken aankan.
De 6 types hoogbegaafdheid, gebaseerd op de profielen van Betts & Neihart, zijn: de Aangepast Succesvolle, de Uitdagende/Creatieve, de Onderduikende, de Risicoleerling/Dropout, de Dubbel Bijzondere (hoogbegaafd + stoornis) en de Zelfsturende Autonome leerling, die elk unieke kenmerken, motivaties en uitdagingen hebben in school en sociaal-emotioneel opzicht.
Hoogbegaafde kinderen krijgen vaak de vraag: "Als je daar zo goed in bent, waarom lukt dit je dan niet?" Hoogbegaafde kinderen met ADHD vertonen vaak een verhoogde intensiteit en gevoeligheid , maar ze worden in een systeem dat alleen intellectuele aanleg erkent en verwacht, zonder rekening te houden met hun emotionele behoeften, opgezadeld met een gebrek aan daadkracht.
Grotendeels erfelijk bepaald
Zo'n 2 à 2,5 procent van de bevolking is hoogbegaafd. Hoogbegaafdheid is voor zo'n tachtig procent erfelijk bepaald, maar ook ouders met een normale intelligentie kunnen een hoogbegaafd kind krijgen.
Hoogbegaafden hebben vaak moeite met verveling door onderprikkeling, perfectionisme en faalangst, overprikkeling (sensorisch en emotioneel), het gevoel anders te zijn en eenzaamheid, moeite met autoriteit en onlogische regels, en problemen met sociale contacten en het uiten van complexe emoties. Ze kunnen ook last hebben van stress, burn-out, en een laag zelfbeeld, ondanks hun intelligentie.
Hoogbegaafd versus hoogintelligent: hoogbegaafd maar niet slim. Hoogintelligente mensen hebben een hoog IQ, maar dit betekent niet automatisch dat ze hoogbegaafd zijn. Hoogbegaafdheid gaat verder dan alleen intelligentie en kan ook te maken hebben met andere factoren zoals motivatie en doorzettingsvermogen.
Denken: hoogintelligent
Hoogbegaafden bezitten metacognitie, zij denken meer dan gemiddeld analytisch, denken in matrixen en op veel sporen en niveaus tegelijkertijd. Ook doorzien zij snel patronen en hebben een groot associatievermogen waardoor zij snel en diepgaand verbanden zien.
Hoogbegaafde cognitie werkt via " metadenken ".
Het vinden van eenvoudige patronen in complexe informatie, het waarnemen van verbanden tussen verschillende ogenschijnlijk ongerelateerde aspecten, en het opsporen en creatief oplossen van logische inconsistenties en praktische problemen op niet-lineaire manieren.
Hoogbegaafdheid: de nadelen
Je verveelt je snel als je in een groep zit die langzamer denkt en leert dan jij. Mensen begrijpen je gedachtensprongen en gevoel voor humor vaak niet. Soms voel je je daardoor eenzaam en 'anders' dan je klasgenoten. Je kunt problemen krijgen in het maken van contact met anderen.
Maar iemand met een hoog IQ is eigenlijk hoogintelligent. Hoogbegaafden zijn ook intelligent, maar dat is niet het enige. Hoogbegaafdheid is de aanleg om tot uitzonderlijke prestaties te komen. Het is dus meer dan intelligentie alleen, want dat is slechts de score uit een intelligentieonderzoek.
Tekenen van hoogbegaafdheid bij kinderen zijn onder andere:
Het vermogen om snel complexe informatie te leren en te verwerken . De behoefte om onderwerpen tot in de diepgang te onderzoeken. Een onverzadigbare nieuwsgierigheid, zoals blijkt uit eindeloze vragen en onderzoeken. Het vermogen om lesmateriaal te begrijpen dat meerdere leerjaren boven het niveau van leeftijdsgenoten ligt.
Hoogbegaafde kinderen lopen vaak voor op hun leeftijdsgenoten in sociale en/of emotionele ontwikkeling. Ze spelen vaker alleen of niet op de manier zoals je dat gewend bent van andere kinderen. Bovendien gaan ze pas spelen als hun leerhonger voldoende gestild wordt.
Vroege signalen van hoogbegaafdheid omvatten een opvallend snelle ontwikkeling (vroeg praten, lopen, grote woordenschat), extreme nieuwsgierigheid (veel 'waarom'-vragen, intensief verkennen), hoge alertheid, een sterke eigen wil, en soms moeite met verveling of overprikkeling door intensieve reacties op zintuiglijke prikkels. Deze kenmerken kunnen zich al bij baby's manifesteren in alertheid en snelle motoriek, en bij peuters/kleuters in het stellen van diepzinnige vragen en een behoefte aan uitdaging.
Beide groepen kunnen opmerkelijke vaardigheden en een intense focus op specifieke interesses vertonen, maar ze doen dat op verschillende manieren. Autisme wordt voornamelijk geassocieerd met problemen in communicatie en sociale interactie, terwijl hoogbegaafde individuen geavanceerde cognitieve vaardigheden of talenten op specifieke gebieden kunnen vertonen.
Hoogbegaafdheid op het werk biedt enorme potentie voor innovatie en complexe probleemoplossing, maar vereist een omgeving met intellectuele uitdaging, zingeving en autonomie om bore-out, burn-out en verveling te voorkomen. Cruciaal is een mismatch te vermijden tussen het hoge niveau van een hoogbegaafde en de routineuze taken, en rekening te houden met sensitiviteit voor overprikkeling, perfectionisme en een sterke behoefte aan erkenning. Flexibiliteit in functie-inhoud, het delegeren van echte vraagstukken, en het vinden van gelijkgestemden zijn sleutelfactoren voor succes.
“Er zijn hoogbegaafde mensen die uitstekende bestuurders zijn”, zegt Kathleen Venderickx, ook een autoriteit inzake hoogbegaafdheid en medebestuurder bij Exentra. “Maar we horen wel vaker dat ze het daar moeilijk mee hebben. Mede omdat bepaalde cognitief sterke personen neigen naar perfectionisme.
IQ is grotendeels erfelijk
Studies laten zien dat 60% tot 70% van het IQ erfelijk is bepaald. Dit komt vooral bij tweelingen heel sterk naar voren. Het bijzondere is dat de intelligentie van Gen afkomstig is van het genetisch materiaal van moeder. Het genetisch materiaal van vader doet helemaal niks.
Begaafdheid kan zowel door aanleg als door opvoeding worden veroorzaakt.
Algemene behoeften van (hoog)begaafde kinderen
Op de pagina 'begeleiding bij hoogbegaafde kinderen' beschrijven we al de algemene behoeften van hoog- of meerbegaafde kinderen. Deze kinderen hebben onder meer behoefte aan autonomie, gelijkwaardigheid, begrip en respect, zelfredzaamheid, ruimte en verantwoordelijkheid.
Hoe het werkt: neem je voor om 20 minuten aan een taak te werken. Na 20 minuten kun je stoppen – of vaak word je vanzelf doorgetrokken . Dit vermindert de overbelasting en activeert het beloningssysteem van de hersenen.
Tot slot moeten ouders zich ervan bewust zijn dat sommige hoogbegaafde kinderen misschien niet zoveel slaap nodig hebben als hun leeftijdsgenoten, maar dat ze nog steeds slaap van goede kwaliteit nodig hebben .