Acute onderkoeling is het gevaarlijkste; de lichaamstemperatuur zakt snel, vaak binnen seconden of minuten als een slachtoffer door het ijs (van een bevroren meer) zakt.
Dit heeft invloed op je hersenen, hart en andere interne organen. Zodra je het water ingaat, begint je lichaam af te koelen, maar de volledige effecten van onderkoeling kunnen ongeveer 30 minuten duren om zich te ontwikkelen.
Daarnaast heeft het slachtoffer het heel erg koud en worden de huid van de lippen, handen, oren en tenen bleek met blauwe vlekken. Ook heeft het slachtoffer moeite met bewegen en is de ademhaling langzaam. Kenmerkend aan een ernstige onderkoeling is dat het slachtoffer juist niet meer trilt of klappertand.
Je kan onderkoeld geraken door bijvoorbeeld overboord te vallen in koud water, door uren of dagen te blijven liggen op een koude vloer na een val, of zelfs door gewoon blootshoofds naar buiten te gaan als het erg koud is.
De grootte van de koude schock hangt af van hoe gewend je bent aan koud water. In heel koud water treedt er al na enkele minuten een verstijving van de spieren op, waardoor verdrinking mogelijk is. Een half uur later zal het lichaam onderkoelen: het heeft dan een inwendige temperatuur van minder dan 35°C.
Dat hangt erg af van de situatie. Of het waait bijvoorbeeld. En of je in het water ligt of buiten met te weinig kleding rondloopt. Volgens de richtlijnen van de GGD kan iemand in erg koud water van vier graden al na drie tot vijf minuten last krijgen van spierstijfheid waardoor het zwemmen moeilijk wordt.
In de 5 à 30 minuten na onderdompeling zal het lichaam in een toestand van 'diepweefsel onderkoeling' terechtkomen. De tijd die dit duurt heeft te maken met de watertemperatuur. Hoe kouder het water, hoe sneller het slachtoffer zijn bewustzijn zal verliezen.
Bied warme vloeistoffen aan, maar vermijd alcohol en cafeïne, die het warmteverlies versnellen. Let op: geef geen vloeistoffen als het slachtoffer braakt of als iemand bewusteloos is! Is er geen ademhaling meer? Start meteen met reanimeren.
De gemiddelde lichaamstemperatuur bij mensen is 37°C. Afhankelijk van bepaalde omstandigheden kan deze lichaamstemperatuur verschillen en hier net iets boven, of net iets onder liggen. Als de lichaamstemperatuur tussen de 35,5 en 37,5°C ligt spreken we van een gezonde lichaamstemperatuur.
De normale lichaamstemperatuur bij gezonde mensen varieert tussen ongeveer 35,5 en 37,5 graden (soms hoger bij inspanning) Celsius. Soms ook wel wat lager, bijvoorbeeld vroeg in de ochtend of tijdens de slaap. Onderkoeling begint als de lichaamstemperatuur zakt tot onder 35 °C.
Bij milde onderkoeling (35 tot 32 o C) zijn de volgende symptomen te zien: bleek en koud aanvoelen, omdat de bloedvaten in de huid zich samentrekken. Gevoelloosheid in de ledematen. Trage reacties, slaperigheid of lethargie.
Bij -40 °C kan een mens drie minuten zonder kleren buiten lopen zonder dat het gevolgen heeft. Maar blote huid die wordt blootgesteld aan extreme kou onder -60 °C bevriest meteen, en dan sterven de cellen af. Wie naakt naar buiten gaat bij die temperatuur, zal vrijwel direct sterven.
Als je lichaamstemperatuur daalt onder de 35 graden Celsius, ben je onderkoeld. Het is dan belangrijk zo snel mogelijk weer op te warmen, aangezien ernstige onderkoeling tot de dood kan leiden.
Kenmerken van onderkoeling zijn: het slachtoffer bevindt zich in een koude omgeving of heeft zich net van een koude naar een warme omgeving verplaatst; oncontroleerbaar rillen en klappertanden; Als de onderkoeling blijft aanhouden, zal dat geleidelijk aan stoppen.
Bij een watertemperatuur van 32,5 tot 40 graden kan de dood in 30 - 90 minuten optreden. Bij een watertemperatuur van 40 tot 50 graden kan de dood in 1 - 3 uur optreden. Bij een watertemperatuur van 50 - 60 graden kan de dood in 1 - 6 uur optreden.
Bel of laat 112 bellen als het slachtoffer suf is of wordt. Breng het slachtoffer naar een warmere omgeving. Verwijder (of knip) eventueel natte kleding. Wikkel het slachtoffer in een (isolatie)deken.
Bij een lichaamstemperatuur onder de 34°C is het basale metabolisme vertraagd, de persoon wordt suf en slaperig, de ademhaling wordt langzamer, de hartslag daalt en de hartspier toont een verhoogde prikkelbaarheid. Bij nog lagere lichaamstemperaturen is er kans op atrium- en ventrikelfibrilleren (hartritmestoornissen).
De 'normale' lichaamstemperatuur van de mens is gemiddeld 36,7 graden. Stijgt deze temperatuur naar 38 graden? Dan begint de koude koorts. Symptomen koorts: ijlen, gloeiende wangen, warm voorhoofd, geen eetlust, vermoeidheid, ziek voelen en koude rillingen (omdat het lichaam warmte probeert op te wekken).
Pathofysiologie van hypothermie
Diurese plus vloeistoflekkage in de interstitiële weefsels veroorzaakt hypovolemie. Vasoconstrictie, die optreedt bij hypothermie, kan hypovolemie maskeren, wat zich vervolgens manifesteert als plotselinge shock of hartstilstand tijdens het opwarmen (opwarming collaps) wanneer de perifere vasculatuur verwijdt.
In het ergste geval kan dit leiden tot hartritmestoornissen (ventrikelfibrilleren) en een plotselinge circulatiestilstand. Daarnaast is het hart bij onderkoeling mogelijk gevoeliger voor beweging en zal sneller in een hartritmestoornis geraken. Voorkom warmteverlies door wind.
Is de lichaamstemperatuur tussen de 35 en 32 graden Celsius, dan spreek je van lichte onderkoeling. Zakt de lichaamstemperatuur verder door tussen de 32 en 30 graden Celsius spreek je van matige onderkoeling. Zakt de lichaamstemperatuur verder door tot onder de 30 graden Celsius dan spreek je van ernstige onderkoeling.
Het ervaren van de extreem lage temperaturen wanneer je regelmatig een ijsbad neemt, kan het immuunsysteem versterken. Het lichaam maakt dankzij de kou meer witte bloedlichaampjes aan, wat de weerstand verhoogt.
Verdrinking ontstaat door het inademen van water in de longen. Als iemand langdurig onder water blijft, zal hij eerst zo lang mogelijk de adem inhouden. Maar na korte tijd wordt de drang om te ademen zo groot dat de persoon naar adem zal happen. Hierdoor stroomt er water binnen in de mond en luchtwegen.
Bij een koudeshock probeert je lichaam zich razendsnel op te warmen. Je ademhaling versnelt, waardoor je gaat hijgen en hyperventileren. Je bloeddruk en je hartslag lopen op en je raakt gedesoriënteerd. Bovendien verkrampen je spieren, wat bewegen lastig maakt.