Er is geen specifieke persoonlijkheidsstoornis die puur "haat" als kernsymptoom heeft, maar er zijn stoornissen waarbij extreme vijandigheid, gebrek aan empathie, wantrouwen of agressie naar anderen centraal staat. De stoornissen die het vaakst geassocieerd worden met negatieve gevoelens of gedrag jegens medemensen vallen meestal onder Cluster B (dramatisch/emotioneel) of Cluster A (vreemd/excentriek).
De 9 kenmerken van borderline persoonlijkheidsstoornis, volgens de DSM-5 criteria, zijn: intense verlatingsangst, instabiele relaties, een verstoord zelfbeeld, impulsief gedrag, suïcidaal/zelfbeschadigend gedrag, extreme stemmingswisselingen, chronisch leegtegevoel, intense woede en dissociatie/paranoïde gedachten, vaak als reactie op stress, wat leidt tot emotionele instabiliteit en innerlijke onrust.
Kenmerken van narcisme
Stille borderline symptomen zijn kenmerken van Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS) die zich meer naar binnen richten, zoals onderdrukte woede en pijn, een sterk leegtegevoel, chronisch twijfelen aan jezelf (laag zelfbeeld), onbegrijpelijke stemmingswisselingen die anderen niet direct zien, en zich onzichtbaar maken of mensen op afstand houden om verlatingsangst te vermijden, wat vaak leidt tot depressieve gevoelën. Ze uiten de BPS-symptomen (zoals impulsiviteit en instabiele relaties) niet extern, maar intern, en richten woede vaak op zichzelf, met risico op depressie.
Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis houden weinig rekening met anderen. Ze kunnen zich niet zo goed in een ander inleven en gebruiken andere mensen vooral voor hun eigen doelen. Ze hebben een grote behoefte aan bewondering en reageren doorgaans met woede op elke vorm van kritiek of afwijzing.
Narcisten gebruiken vaak zinnen om te manipuleren, de schuld af te schuiven en het slachtoffer te devalueren, zoals: "Jij bent te gevoelig," "Ik deed het alleen maar omdat jij me zo boos maakte," "Dat heb ik nooit gezegd," "Je bent jaloers," "Zonder mij red je het niet," "Iedereen vindt dat jij overdrijft," "Je maakt alles zo ingewikkeld," en "Je bent nergens goed voor". Deze zinnen zijn bedoeld om de realiteit te verdraaien (gaslighting), het zelfvertrouwen te breken en de ander afhankelijk te maken.
Er zijn verschillende manieren om narcisme in te delen, maar vaak worden grandioos/openlijk, kwetsbaar/verborgen, maligne/kwaadaardig, en soms altruïstisch/filantropisch onderscheiden; deze typen variëren van arrogant en dominant (grandioos) tot subtiel en slachtofferig (kwetsbaar) en zelfs destructief (maligne), waarbij allen een diepgewortelde behoefte aan bewondering en validatie hebben.
De periodieke explosieve stoornis is een psychische aandoening. Wie aan deze aandoening lijdt, kan zijn woede of drift niet beheersen en vertoont buitensporig gewelddadig gedrag. In de DSM-5 is de aandoening ingedeeld bij de stoornissen van de impulsbeheersing.
Een stille narcist (verborgen narcist) kenmerkt zich door overgevoeligheid, passief-agressief gedrag, en een innerlijk gevoel van superioriteit, verpakt in bescheidenheid. Ze gebruiken subtiele manipulatie, slachtoffergedrag, en stilte als machtsmiddel, voelen zich vaak onbegrepen en creëren onpersoonlijke, maar aantrekkelijke relaties. Ze zijn meesters in het oproepen van schuldgevoel en het saboteren van anderen, hoewel het pas later duidelijk wordt.
Een borderliner kan slecht tegen afwijzing, verlating, stilte na ruzies, en het gevoel van leegte, wat leidt tot extreme emoties en instabiele relaties. Ze verdragen slecht wanneer anderen niet aan hoge verwachtingen voldoen, of wanneer er geen emotionele verbinding is, terwijl ze tegelijkertijd bang zijn voor te veel nabijheid.
Mensen met een narcistische persoonlijkheid willen graag het stralende middelpunt zijn. Sommigen denken dat ze de beste, mooiste en slimste zijn. Anderen hebben verborgen grootheidsgedachten: ze vinden bijvoorbeeld dat ze altijd voor anderen klaarstaan. Het zijn duidelijke kenmerken van een narcist.
Een voorbeeld daarvan is negeren.
Narcisten willen zich graag belangrijk voelen. Je kunt je wel voorstellen wat er gebeurt als de buitenwereld hem dan negeert. Diep van binnen raakt dit de kern van zijn probleem. Hij raakt de controle over anderen kwijt en voelt zich in het diepst van zijn ziel ontzettend klein.
De zwakke plekken van een narcist zijn hun diepgewortelde onzekerheid, een extreem kwetsbaar ego dat afhankelijk is van externe validatie, een gebrek aan echte empathie, de angst voor schaamte en kritiek, en de onmacht om met de realiteit om te gaan, wat leidt tot een constante behoefte aan 'narcistische voeding' (aandacht, bewondering). Ze kunnen niet goed tegen 'nee' en grenzen, en hun fantasiewereld botst vaak met de werkelijkheid, waardoor ze anderen beschadigen om zichzelf beter te voelen.
Borderliners kunnen extreem aantrekkelijk zijn, aangezien ze zo wisselend en impulsief zijn. Het is altijd wat in een relatie met een persoon met borderline en dus nooit saai, maar vaak is deze relatie een verslavende (seksuele) relatie en niet een harmonische liefdevolle relatie.
Zwart-wit denken, ook wel bekend als alles-of-niets-denken, is een cognitieve vervorming die vaak voorkomt bij mensen met depressie. Dit denkpatroon houdt in dat iemand geneigd is om situaties, zichzelf of anderen op een extreme manier te beoordelen, zonder ruimte voor nuance of middenweg.
Soms krijgen mensen met borderline last van psychotische verschijnselen, zoals in de war of achterdochtig zijn en stemmen horen. Deze verschijnselen kunnen enkele uren of dagen duren. Mensen met borderline zijn vaak spontaan en kunnen gemakkelijk contacten leggen.
Een narcist gedraagt zich vaak charmant en zelfverzekerd, maar heeft een diepgewortelde onzekerheid en een enorme behoefte aan bewondering, weinig empathie, een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid en een gebrek aan inlevingsvermogen, terwijl ze anderen manipuleren en gebruiken om hun eigen doelen te bereiken, en slecht reageren op kritiek met woede of verontwaardiging.
Seks met een narcist is vaak een machtsspel dat draait om controle, bewondering en eigen bevrediging, niet om echte intimiteit; het kan in het begin extreem gepassioneerd lijken ("love bombing") maar wordt eenzijdig en manipulatief, waarbij de partner zich genegeerd, gebruikt of gekwetst voelt, omdat empathie ontbreekt en de narcist lof verwacht voor zijn "prestaties". De seksuele interactie is een middel tot bevoorrading, en kan variëren van agressief tot het volledig onthouden van seks, afhankelijk van de behoefte aan controle.
Verborgen narcisme kenmerken en symptomen
Ga niet in op het borderline-gedrag, maar vraag of de ander iets wil vertellen over hoe zij/hij zich voelt. Moedig de ander aan om te vertellen over wat er moeilijk is en wat het voor hem/haar betekent om zo bang te zijn, stemmen te horen of depressief te zijn. Als de ander niet kan of wil praten, respecteer dat.
Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis wil constant bewonderd worden. Hij of zij geniet daar enorm van.
Je hebt kinderen die boos zijn, maar ook kinderen die opstandig zijn. De boosheid verdwijnt, maar als het opstandig en agressief gedrag vaker voorkomt en langer duurt, dan kan er sprake zijn van ODD. Dit is de Engelse afkorting voor Oppositional Defiant Disorder.
Narcisten gebruiken manipulatieve zinnen om controle te houden, schuld af te schuiven en jou aan jezelf te laten twijfelen, zoals "Jij bent te gevoelig", "Ik deed dat alleen omdat jij me zo boos maakte", "Je overdrijft", "Dat is nooit gebeurd" (gaslighting) en tijdens de 'hoovering'-fase: "Ik kan niet zonder jou" of "Ik ben veranderd" om je terug te lokken. Ze gebruiken ook zinnen die jou isoleren, zoals "Iedereen zegt het" en "Je bent ondankbaar" om jou te manipuleren.
Kenmerken narcist
Een opgeblazen gevoel van belangrijkheid, zonder de bijbehorende prestaties. Fantasieën over grenzeloos succes, grenzeloze macht, genialiteit of ideale liefde. Gedachten over hoe bijzonder en uniek men (de narcist) is. Excessieve behoefte aan bewondering.
Narcisten kunnen niet tegen kritiek, ze hebben behoefte aan bewondering en maken gebruik van andere mensen om er zelf beter van te worden. Er is een groot verschil tussen iemand die narcistische trekjes vertoont en iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis.