Coeliakie is een multifactoriële én een auto-immuunziekte. De oorzaak is nog niet precies bekend. Kenmerken van coeliakie kunnen zijn: Problemen van de maag en darmen, zoals: dunne poep of soms juist verstopping, buikpijn, een opgezwollen buik, overgeven en gewicht verliezen.
De oorzaak van coeliakie bleef lange tijd een raadsel. De Nederlandse kinderarts Karel Dicke ontdekte in de jaren 40 dat gluteninname het probleem was voor mensen met coeliakie. Gluten bestaan uit glutenine en gliadine. Waarom de inname van gliadine bij sommige mensen coeliakie veroorzaakt, is nog niet precies bekend.
Coeliakie is een aandoening die zich op iedere leeftijd kan manifesteren. De klachten verschillen per persoon, zijn niet altijd direct te koppelen aan het maag-darmkanaal en kunnen op elke leeftijd beginnen.
Door de ontstekingsreactie in je buik kun je last hebben van buikpijn en diarree, maar obstipatie komt ook voor. Andere typische klachten zijn gebrek aan eetlust, spierslapte, bloedarmoede, kleine ontstekingen in de mond (aften), botontkalking en somber of humeurig zijn.
Dat kan leiden tot: bloedarmoede (door een tekort aan ijzer, foliumzuur en soms vitamine B12); vermoeidheid; botontkalking (door een tekort aan calcium);
Wat je niet kunt eten
Vermijd alle voedingsmiddelen die gluten bevatten:Granen: Tarwe, rogge, gerst en alle varianten en afgeleiden (inclusief spelt, kamut en triticale) moeten worden vermeden.
Ook al is de rol van vitamine D bij de pathogenese van coeliakie niet volledig bekend, toch zou de mogelijke rol ervan bij immuunregulatie een verband kunnen leggen tussen vitamine D-tekort en deze aandoening . Er zijn namelijk zowel bij nieuw gediagnosticeerde CD-patiënten als bij CD-patiënten met een glutenvrij dieet tekorten aan vitaminen en mineralen geconstateerd.
Bij coeliakie is de dunne darm intolerant en overgevoelig voor gluten. Als iemand met coeliakie iets eet of drinkt dat met één van deze graansoorten is bereid, leidt dat tot beschadiging van de darmvlokken in de dunne darm.
Iemand met coeliakie kan last hebben van diverse klachten, waaronder vermoeidheid. Vermoeidheid kan namelijk worden veroorzaakt door een tekort aan ijzer.
De klachten van een patiënt met een glutenallergie lijken niet op de klachten van een patiënt met coeliakie. “Bij een glutenallergie treden alle klassieke allergiesymptomen op: rode vlekken, jeuk, braken en zwelling”, legt Irma uit. “Daarentegen is coeliakie een auto-immuun ziekte met hele andere symptomen.
Heb je na het eten van een boterham, pasta of muesli geregeld last van buikpijn, een opgeblazen gevoel of diarree? Dan is het mogelijk dat je last hebt van glutenintolerantie. Gluten is een eiwit dat voorkomt in verschillende granen zoals in tarwe en spelt.
Zilvervliesrijst en aardappelen zijn van nature glutenvrij en kun je gewoon eten. Ook glutenvrije granen, zoals gierst, teff, quinoa en boekweit zijn geschikt. Gebruik haver alleen als er expliciet 'glutenvrij' op de verpakking staat of als er het 'Crossed Grain' keurmerk op staat.
Hoeveelheid maakt geen verschil. Het resultaat was duidelijk: hoeveel gluten je inneemt, heeft geen effect op de cognitieve prestaties, en ook de 'vorm' van de gluten (hele of verwerkte granen bijvoorbeeld) heeft geen impact.
Met een tTG-IgA waarde ≥ 10x ULN én een positieve EMA in een separaat bloedonderzoek is geen aanvullend duodenumbiopt en HLA-DQ analyse nodig om de diagnose coeliakie te stellen.
Roomboter, melk, naturel yoghurt of kwark, room, verse kaas zoals ricotta, mascarpone, mozzarella, Parmezaanse kaas, Nederlandse harde kazen van koe, geit of schaap zijn glutenvrij.
Wat gebeurt er als je per ongeluk gluten eet? Coeliakiepatiënten op een strikt glutenvrij dieet krijgen na het eten van gluten vaak na 1 tot 2 uur maag- en/of darmklachten. Andere symptomen kunnen vermoeidheid, hoofdpijn en brain fog (hersenmist) zijn.
Coeliakie wordt veroorzaakt door een stoornis in het afweersysteem, waardoor gluten (een stukje eiwit dat in tarwe, rogge, gerst, spelt en haver zit) als 'vreemd' wordt gezien. Een erfelijke aanleg speelt hierbij een grote rol. Door de glutenintolerantie beschadigt het slijmvliesoppervlak van de dunne darm.
U kunt een glutenintolerantie hebben als u ziek wordt na het eten van gluten, een soort eiwit. U kunt zich moe, misselijk of opgeblazen voelen. Een andere naam voor glutenintolerantie is non-coeliakie glutengevoeligheid (NCGS).
Snelle koolhydraten, zoals in wit brood en suikerrijke snacks, kunnen leiden tot eerst een piek en dan een dal in je energieniveau. Het gevolg? Slaperig zijn na het eten. Moe zijn na het eten van brood, suiker of andere zoetigheid eten komt heel veel voor.
Coeliakie en ouder worden
Uit onderzoek blijkt dat de diagnose vaak op latere leeftijd plaatsvindt en mensen met coeliakie (mede) daardoor meer risico lopen op aandoeningen zoals botontkalking.
Op de signalen letten. Signalen van coeliakie negeren kan gevaarlijk zijn, aldus de MDL-arts. Onder meer ondergewicht, bloedarmoede, remming in de groei, humeurigheid en botontkalking kunnen gevolgen zijn.
Coeliakie kan niet genezen. De behandeling is een dieet waar geen gluten in zitten. Dat dieet moet iemand het hele leven volgen. Door de coeliakie kan iemand te weinig hebben van bepaalde voedingsstoffen.
Uit onderzoek blijkt dat mensen met coeliakie meer foliumzuur (B9) en vitamine B12 nodig hebben. Deze zijn belangrijk voor energie, stemming, helder denken en het voorkomen van bloedarmoede. Kies een MVM die ten minste 100% van de dagelijkse waarde (DV) van elke B-vitamine biedt, tenzij anders aangegeven.
Als de voeding geen tarwe, rogge, haver, spelt, kamut en gerst mag bevatten, bestaat er een kans op tekorten aan voedingsvezel, ijzer en vitamine B. Voedingsvezel is een verzamelnaam voor de onverteerbare bestanddelen van de voeding.
Tekorten aan micronutriënten (met name ijzer, foliumzuur, vitamine B6 en B12, vitamine D, koper en zink) komen vaak voor bij coeliakiepatiënten.