Als rouw na verloop van tijd (meestal >1 jaar) niet minder wordt en het dagelijks functioneren ernstig verstoort, spreekt men van een langdurige rouwstoornis. Dit komt bij ongeveer 10% van de rouwenden voor, waarbij het brein gefixeerd blijft op het verlies. Het is belangrijk om hulp te zoeken bij een huisarts of therapeut. Fonds Slachtofferhulp +4
Gaat het maar niet over? Als je verdriet maar niet overgaat, of als je vaak zomaar verdrietig bent zonder duidelijke aanleiding, dan ben je misschien depressief. Doe de depressietest om te ontdekken of dat zo is.
Hoe lang duurt de ergste rouw? De meest intense periode van rouw duurt vaak enkele weken tot een paar maanden. Na ongeveer zes maanden ervaren veel mensen wat meer rust. Toch kan rouw langer aanhouden, zeker bij ingrijpend verlies.
Mensen met onverwerkte rouw kunnen te maken krijgen met één of meerdere van de volgende klachten:
Geblokkeerde of gestagneerde rouw ontstaat wanneer iemand het rouwproces onderdrukt of onbewust vermijdt. Er is geen tijd of ruimte genomen om echt te voelen wat het verlies met je doet. Vaak gebeurt dit niet bewust. Soms “moet” je door, vanwege kinderen, werk, of omdat je simpelweg niet weet hoe je moet rouwen.
Kenmerken van emotionele afwezigheid
Wanneer je emotioneel afwezig bent, hou je andere mensen graag op afstand en je houdt jezelf op afstand van andere mensen. Je vermijdt diepgaande gesprekken, je laat weinig van jezelf zien. Bij confrontaties trek je je terug. Je bent oppervlakkig in je communicatie.
Het rouwproces dat zich voor langere tijd uitsluitend op verlies richt, wordt chronische rouw genoemd. Nabestaanden met chronische rouw hebben intense opdringende gevoelens en gedachten over de dierbare. Ze vinden het moeilijk om het verlies te aanvaarden en hebben behoefte om de dierbare dichtbij zich te houden.
Bij rouw moet je niet de "dooddoeners" (clichés) gebruiken, aannames maken, de ander in de steek laten, te snel willen dat iemand "eroverheen is", of vals troostende of dwingende adviezen geven, maar in plaats daarvan aanwezig zijn, luisteren en praktische hulp bieden zonder oordeel, want rouw is een persoonlijk en onvoorspelbaar proces.
Deze uitputting leidt er toe dat hersencellen vaak ofwel afsterven ofwel gebrekkig functioneren. Dus het gevoel dat je niet meer kan denken of doodmoe bent, is niet denkbeeldig. Je voelt je effectief uitgeput omdat een deel van je hersencellen letterlijk uitgeput zijn door deze overbelasting gedurende lange tijd.
Veelvoorkomende ongezonde copingmechanismen
Wanneer verdriet ondraaglijk aanvoelt, is het natuurlijk om verlichting te willen. Maar soms doen de copingstrategieën waar mensen naar grijpen meer kwaad dan goed: Middelenmisbruik: Alcohol, drugs of zelfs misbruik van voorgeschreven medicijnen kunnen emoties tijdelijk verdoven, maar verergeren vaak de depressie en het isolement .
Verdriet activeert stresshormonen, waardoor je lichaam in een "alarmstand" komt met symptomen als extreme vermoeidheid, slaapproblemen, hartkloppingen, hoofdpijn, spierpijn, en spijsverteringsproblemen (bv. buikpijn, gebrek aan eetlust). Dit komt door de constante aanmaak van cortisol en adrenaline, wat je immuunsysteem kan verzwakken en je gevoeliger maakt voor ziekte, en kan leiden tot druk op de borst, een brok in de keel, en een verhoogde hartslag.
Rouw kan door sommige mensen na een paar jaar nog ervaren worden als hetzelfde als in het begin, terwijl een andere het verlies al eerder heeft verweven in het leven. Het kan ook zijn dat bijvoorbeeld een jaar na het overlijden ineens weer overspoelt wordt door gevoelens van rouw.
Huilen stimuleert ook de aanmaak van endorfine, de natuurlijke pijnstiller van ons lichaam die een positief gevoel opwekt . Voordat we huilen, stijgen onze bloeddruk en hartslag; de hormonale afgifte zorgt voor een gevoel van kalmte, waardoor we ons vaak beter voelen na het huilen.
Van plotseling verlies naar fysieke klachten
Bij een plotseling verlies krijg je te maken met verschillende emoties. Zo kun je verdriet voelen, maar ook boosheid, ongeloof of schuld. Daarnaast brengt rouwen ook vermoeidheid, lichamelijke pijn en bijvoorbeeld hoofdpijn met zich mee.
Verdriet voel je vaak in de borst, keel, schouders en buik, met een zwaar, beklemd gevoel, een brok in de keel, of maagklachten. Het kan zich ook uiten als vermoeidheid, hoofdpijn, of een algemene zwaarte in het lichaam, omdat het lichaam emotionele stress opslaat als fysieke spanning.
Onvoldoende of uitgestelde rouw betekent dat je een rouwproces niet hebt kunnen doormaken. Onvoldoende of uitgestelde rouw ontstaat wanneer je verlies vermijdt, uitstelt of wegduwt in plaats van het bewust te doorleven. Je hebt het vermeden, uitgesteld of weggeduwd. En vroeg of laat betaal je daar een prijs voor.
Een mentale instorting, ook wel bekend als emotionele of mentale uitputting, is een toestand van extreme psychische overbelasting door langdurige stress, waardoor iemand zich totaal uitgeput, overweldigd en niet meer in staat voelt om te functioneren, met symptomen als extreme vermoeidheid, concentratieproblemen, angst, hopeloosheid, en soms paniekaanvallen, vaak een voorbode van een burn-out.
Een stille depressie (ook wel hoogfunctionerende depressie genoemd) is een vorm van depressie waarbij iemand schijnbaar goed functioneert in het dagelijks leven, maar innerlijk een zware, onzichtbare strijd voert, vaak met chronische somberheid, lusteloosheid, prikkelbaarheid, en verlies van plezier, maar zonder de typische verlammende symptomen. Het is een vorm van 'dysthymie' (persisterende depressieve stoornis) waarbij klachten langer dan twee jaar aanhouden, hoewel ze minder intens kunnen zijn dan bij een 'gewone' depressie.
Een emotionele burn-out treedt op wanneer iemand emotioneel uitgeput is. Hiermee bedoelen we dat stress een grote invloed heeft op iemands emotionele welzijn. Je voelt je vermoeid, lusteloos en bent extra prikkelbaar.
Rouw veroorzaakt diverse lichamelijke klachten zoals extreme vermoeidheid, slaapproblemen, hoofdpijn, buikpijn, spierpijn, hartkloppingen, of druk op de borst, en kan leiden tot minder eetlust of juist gewichtstoename, door de stressreactie en een verzwakt immuunsysteem, waarbij symptomen als concentratieproblemen, 'hersenmist' en verhoogde prikkelbaarheid ook voorkomen. Deze fysieke uitingen zijn normaal, maar bij aanhoudende klachten is contact met een huisarts aan te raden.
Mooie laatste woorden zijn vaak kort, persoonlijk en troostrijk, gericht op liefde, herinnering, of rust, zoals "Eindelijk rust," "Wat op liefde gebouwd is, vergaat niet," "We zullen je nooit vergeten," of "Moge mooie herinneringen troost bieden". Synoniemen voor "mooie laatste woorden" kunnen "troostende woorden," "bemoedigende teksten," "condoleance," "afscheidsgroet," of "laatste boodschap" zijn, afhankelijk van de context (bij overlijden, waken, of rouw).
Een psycholoog helpt je om te gaan met het verdriet en de pijn van verlies. Je leert je vervolgens aan te passen aan de nieuwe werkelijkheid. Het herdefiniëren van de eigen identiteit is hier vaak een belangrijk onderdeel van.
“ Deelname aan een rouwverwerkingsgroep kan nuttig zijn. Tijdens de eerste paar sessies kan iemand het gevoel hebben dat er geen vooruitgang wordt geboekt. Maar hoe meer je over je verdriet en pijn kunt praten, hoe groter de kans dat je je gevoelens kunt beheersen en verder kunt gaan”, aldus Dean.
Trauma symptomen omvatten vaak herbelevingen (nachtmerries, flashbacks), vermijding, overmatige waakzaamheid (schrikachtig, gespannen), stemmings- en gedragsveranderingen (boosheid, somberheid, prikkelbaarheid) en lichamelijke klachten (vermoeidheid, hartkloppingen), die kunnen leiden tot problemen met concentratie, sociale contacten en dagelijkse functioneren. Deze klachten komen voort uit een heftige gebeurtenis die het brein niet goed heeft kunnen verwerken en kunnen variëren van direct na het trauma tot jaren later, en zowel bij volwassenen als kinderen voorkomen, aldus Thuisarts en PsyQ.
Rouw wordt vaak gelinkt aan de dood. Maar wist je dat je ook kunt rouwen om mensen die nog leven? Bijvoorbeeld als je geen contact meer hebt met een familielid, of als een naaste door een ziekte niet meer zichzelf is.