De uitdrukking "ik laat me niet kisten" (of "laat je niet kisten") komt oorspronkelijk uit de figuurlijke relatie met de doodskist. Het betekent letterlijk: ik laat me nog niet in een doodkist stoppen. Ensie
Zo maar een uitdrukking, een gezegde 'laat je niet kisten'. Het betekent: geef niet (te vroeg) op, laat je niet op je kop zitten. Zo zijn er nog talloze uitdrukkingen en gezegden die de dood aanhalen. Als de dood zijn, om de dooie dood niet, dat was de doodsteek en hardlopers zijn doodlopers.
De spreekwoorden en gezegden zijn een weerspiegeling van de Nederlandse geschiedenis. Ze slaan op handel en nijverheid, de natuur, de zeevaart en vinden hun oorsprong onder andere in de Bijbel; vaak zijn ze een uiting van volkswijsheid en ervaring.
Van likmevestje
In het Nederlandse schrift is in 1896 voor het eerst de uitdrukking 'lik me vessie' aangetroffen. Met 'vessie' werd 'vestje' bedoeld en dit woord is weer afgeleid van het Franse woord 'fesse', dat bil betekent. Oorspronkelijk betekende dit dus zoiets als 'lik m'n r..t'.
De precieze herkomst van de uitdrukking “stinkend rijk zijn” staat niet helemaal vast. Vaak wordt verwezen naar de begrafeniscultuur in de Middeleeuwen. Armere mensen zouden toen op het kerkhof zijn begraven, terwijl de rijken zich een mooie plaats in de kerk konden veroorloven.
Nero had de schatkist leeg achtergelaten en Vespasianus bedacht allerlei belastingen om die weer te vullen, waaronder een belasting op urine, dat werd gebruikt voor het leerlooien. Toen zelfs zijn zoon hier afkeurend over sprak nam Vespasianus een goudstuk, hield die onder Titus' neus en zei: 'pecunia non olet!
Het Nederlandse woord 'kerk' komt van het Griekse woord: kyriakè. Dat betekent: van de Heer. Maar dat woord komt in het Nieuwe Testament (geschreven in het Grieks) helemaal niet voor. In de Bijbel wordt het woord 'ekklèsia' gebruikt, dat betekent: geroepenen.
Wie iets op z'n elfendertigst doet, laat zich niet opjagen – en dat kan nog weleens irritatie bij anderen wekken. Op zijn elfendertigst had oorspronkelijk een gunstige betekenis: 'keurig, netjes'. De uitdrukking is ontstaan uit een weefterm: de elf-en-dertig. Dat was een kam voor het weven van zeer fijn textiel.
Herkomst. Niemand weet precies waar deze uitdrukking vandaan komt, maar er zijn wel wat ideeën over. Sommige mensen denken dat 'hoedje' wordt gebruikt in plaats van een scheldwoord, omdat dat veel vriendelijker klinkt. Je hoort ook weleens andere versies, zoals 'ik schrik me een aap' of 'ik schrik me een ongeluk'.
Zowel de 'deur' van 'poort' als de 'door' van 'dwaas' komen voort uit het Germaans. De 'door', de dwaas, komt van de Germaanse stam 'dauz', waar ook duizelen mee verwant is. We hebben het dan wel degelijk over iemand die zot draait. Een gelukkig toeval als je de gek vergelijkt met een deur die wild staat te klapperen.
' Hoewel een Fransman geen idee heeft wat wij bedoelen met 'op de bonnefooi' heeft de uitdrukking wel een Franse oorsprong. De bonne foi betekent in het Nederlands 'te goeder trouw'. Het kan ook dat we de uitdrukking hebben ontleend aan het Franse la bonne voie, wat 'op de goede weg' betekent.
Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit twaalf provincies en twee daarvan heten Noord-Holland en Zuid-Holland. Holland is dus slechts een deel van Nederland, maar wordt vaak ten onrechte gebruikt als pars pro toto: een deel dat voor het geheel staat.
Waar komt de uitdrukking een rib uit mijn lijf vandaan en wat wordt ermee bedoeld? Als iets heel duur was, kun je zeggen: 'Het was een rib uit mijn lijf, maar ik heb het toch gekocht. '
De uitdrukking een stok achter de deur komt waarschijnlijk voort uit de situatie waarin iemand letterlijk een stok achter de deur heeft klaargezet. Als de ander niet wil voldoen aan zijn verzoek of eis, dan kan hij snel de stok tevoorschijn halen en zo laten zien dat hij desnoods geweld gebruikt om zijn zin te krijgen.
De riem was een band die schuin over de borst liep. De soldaat die onder die riem geen 'hart' heeft, heeft dus geen moed en kan niet dapper vechten. Er moet dan wat hart/moed onder de riem aangebracht worden. Het hart (dus: de moed) stop/steek je dus als het ware 'in het lichaam' van de soldaat die er gebrek aan heeft.
Met de kippen op stok gaan, 1156
d.w.z. reeds bij 't ondergaan der zon naar bed gaan; zeer vroeg naar bed gaan.
Het zwaaien om iemand te groeten bij het aankomen en het weggaan, doen mensen bijna over de hele wereld. Het gebaar is dan waarschijnlijk ook al heel oud. Wellicht is het voortgekomen uit een kijk-ik-heb-geen-wapen-in-mijn-handen-gebaar, waarbij iemand de beide handen open laat zien aan degene die hij ontmoet.
Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) betekent de uitdrukking oorspronkelijk 'werken zonder er geld voor te krijgen'. Het enige wat je kreeg, was een eenvoudig, stevig maal, want zo werd spek en bonen gezien.
De zeis symboliseert het feit dat de dood iedereen treft: een zeis maait alle korenhalmen om. In de middeleeuwen werd de dood onder andere tijdens de dodendans meestal afgebeeld als een mager lijk met open wonden waaruit maden kropen. Magere Hein staat ook weleens symbool voor de (allesverslindende) tijd.