Een dwangstoornis (OCD) kenmerkt zich door terugkerende, ongewenste gedachten (dwanggedachten) en handelingen die je móét uitvoeren (dwanghandelingen) om angst te verminderen. Het beheerst een aanzienlijk deel van de dag en heeft een grote impact op je leven. Alleen een arts of psycholoog kan de diagnose officieel stellen. Eleos +3
Katja Schuurman kampt met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCD), oftewel een dwangstoornis, en heeft ook openlijk gesproken over een bipolaire stoornis met stemmingswisselingen; ze gebruikt medicatie om deze stoornissen te beheersen, hoewel ze die tijdens haar zwangerschap stopte en weer hervatte. Ze deelt haar ervaringen om stigma's te doorbreken en anderen te helpen, waarbij ze aangeeft dat medicatie essentieel is voor haar stabiliteit.
Soorten dwangstoornissen
Vaak hebben deze gedachten te maken met angst. Om die gedachten weg te krijgen, voer je steeds bepaalde handelingen uit. Dit zijn dwanghandelingen. Voorbeelden hiervan zijn vaak de handen wassen, vaak controleren of de deur dicht is, spullen rechtzetten, bidden of bepaalde getallen of kleuren vermijden.
Als je een dwangstoornis hebt, dan kun je alleen last hebben van herhalende gedachten (obsessies). Als je last hebt van herhalende gedachten en herhalende handelingen (compulsies), dan heet dat een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS). Artsen noemen OCS ook wel OCD (Obsessive Compulsive Disorder).
Als je een dwangstoornis hebt, heb je last van dwanggedachten en/of dwanghandelingen. Dit gaat gepaard met angst, walging of een ander naar gevoel en heeft een grote invloed op je leven. De gedachten en handelingen kosten je veel tijd en maken het moeilijk om goed te kunnen functioneren.
Om je te helpen bij deze taak, hebben we de vijftienminutenregel ontwikkeld. Het idee is om je reactie op een obsessieve gedachte of op de drang om een dwanghandeling uit te voeren uit te stellen door wat tijd te laten verstrijken – bij voorkeur minstens vijftien minuten – voordat je er zelfs maar aan denkt om naar de drang of gedachte te handelen.
Naast voldoende slaap, beweging en voeding is het belangrijk om met anderen te delen wat je bezighoudt en situaties zo min mogelijk uit de weg te gaan. Ook kun je zelf proberen de dwanghandelingen te beperken en uit te stellen. Tegelijk is het belangrijk op tijd professionele hulp in te schakelen.
Sertraline: een populaire keuze, werkt goed tegen angst en dwang, en de gewichtstoename is meestal niet enorm. Mensen lijken deze vaak goed te verdragen zonder al te veel bijwerkingen.
Drie veelvoorkomende lichamelijke uitingen van een angststoornis zijn hartkloppingen/versnelde hartslag, zweten en trillen, vaak samen met ademnood, duizeligheid en buikklachten, omdat het lichaam zich klaarmaakt voor een 'vecht-of-vlucht' reactie.
OCD uit zich op vier hoofdpunten: besmetting/wassen, twijfel/controleren, ordenen/schikken en onacceptabele/taboe gedachten . Mensen met OCD kunnen verlichting vinden met behulp van therapieën zoals exposuretherapie en responspreventie, en medicatie.
Tips voor zelf omgaan met een dwangstoornis (OCD)
Praat met anderen. Het kan een opluchting zijn om met anderen over je dwangstoornis te praten. Praten kan met je partner, maar ook met andere familieleden, vrienden, hulpverleners of lotgenoten. Zorg voor structuur in je dagen.
De 5 meest voorkomende stoornissen, gebaseerd op cijfers van het Trimbos-instituut en VZinfo voor de bredere bevolking, zijn Angststoornissen, Stemmingsstoornissen (zoals Depressie), Middelengerelateerde stoornissen, ADHD en Artrose, waarbij de nadruk ligt op psychische en musculoskeletale aandoeningen. Angststoornissen en depressie staan bovenaan in de categorie psychische stoornissen, terwijl nek-/rugklachten en artrose de meest voorkomende fysieke klachten zijn.
Actrice Hanna Verboom wil meer openheid rondom psychische aandoeningen creëren. Daarom deelt ze haar ervaringen met een bipolaire stoornis in een korte film. Op haar 19e kreeg ze haar eerste psychose.
"Nu zouden ze het stempel ADHD op me hebben geplakt", vertelde de presentator en muzikant in een interview met Cultuurpers. "Ik kon niet goed stilzitten en ging met iedereen de strijd aan." Na veertig jaar vechten voor een eigen plekje in de wereld heeft Raven eindelijk rust.
OCD-trekjes (Obsessieve-Compulsieve Stoornis) zijn terugkerende, ongewenste gedachten (obsessies) die angst veroorzaken, en de dwangmatige handelingen (compulsies) die men uitvoert om die angst te verminderen, zoals overmatig handen wassen, dingen in een specifieke volgorde moeten doen (tellen, symmetrisch maken), of constant controleren (gas, deuren). Deze rituelen kosten veel tijd (vaak meer dan een uur per dag), zijn moeilijk te stoppen en nemen de controle over je leven over, wat je dagelijkse functioneren belemmert.
Kalmerings-middelen zijn medicijnen die helpen bij spanning. Je voelt minder angst, zenuwen en stress. Voorbeelden van kalmerings-middelen zijn oxazepam en lorazepam . Samen met je arts besluit je of je een kalmerings-middel gaat gebruiken.
Bij angst zijn er vaak verstoringen in de balans van neurotransmitters zoals een tekort aan de kalmerende stof GABA en het stemmingregulerende serotonine, terwijl stresshormonen als adrenaline en cortisol juist teveel aanwezig kunnen zijn, waardoor je lichaam in een vecht-of-vlucht-modus schiet. Ook een disbalans in dopamine speelt een rol, waarbij het beloningssysteem minder goed werkt.
Uw behandelplan bestaat uit één of meerdere van deze behandelingen:
Als je ergens niet aan mag denken blijft het in je hoofd en als je ergens aan moet denken dwalen onze gedachten juist vaak af. In de wetenschap noemen ze de opkomende gedachten ook wel intrusies of mind-pops. Bijna iedereen heeft dit wel eens, sommigen wat meer dan anderen.
Een belangrijke techniek om meer te gronden is de 5-4-3-2-1 methode. De methode bestaat eruit dat je vijf dingen benoemt die je ziet, vier dingen die je kunt aanraken, drie dingen die je kunt horen, twee dingen die je kunt ruiken en één ding dat je proeft.
Omgaan met angststoornis
Als je OCS hebt en na je behandeling minder last hebt van klachten, dan is het mogelijk om een goed dagelijks leven te hebben. Wel kunnen je klachten soms weer erger worden. Het kan nodig zijn dat je een lange tijd of voor de rest van je leven medicijnen tegen de stoornis moet slikken.
Iemand wordt steeds beter in het waarnemen van situaties, die bedreigend zijn of niet in orde en steeds slechter in het verdragen daarvan. Je perfectioneert onbedoeld als het ware je onraad detector. Denys, een Nederlandse dwangexpert noemt de dwangstoornis verslaving aan geruststelling.
Duur van de behandeling
Na een intakegesprek, waarin we je klachten, hulpvraag en je motivatie bespreken, word je tijdelijk opgenomen. Hoe lang je opname duurt, hangt af van je inzet en vooruitgang. De opname duurt 12 tot 24 weken. Een opname duurt gemiddeld 16 weken.