De politiek in Nederland vindt plaats binnen een parlementaire democratie, een constitutionele monarchie en een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Nederland is een consensusdemocratie, waar de politieke instituties gericht zijn op een brede consensus tussen politieke actoren.
Het Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit de landen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten en is een constitutionele monarchie. Dat betekent dat de positie van de Koning is vastgelegd in de Grondwet of Staatsregelingen van de vier landen. In de Grondwet staat dat de Koning samen met de ministers de regering vormt.
Een constitutionele monarchie, het land is georganiseerd als een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Nederland kan worden omschreven als een consociatieve staat. De Nederlandse politiek en bestuur worden gekenmerkt door een gemeenschappelijk streven naar brede consensus over belangrijke kwesties, zowel binnen de politieke gemeenschap als de samenleving als geheel.
Nederland is een democratische rechtsstaat. In een democratisch land kiezen inwoners volksvertegenwoordigers. En in een rechtsstaat worden de rechten en vrijheden van alle inwoners beschermd.
Dit systeem is praktischer en sneller dan een directe democratie. Nederland heeft een representatieve democratie, waarbij volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer over wetsvoorstellen stemmen en beleid controleren.
Een republiek heeft daarom meestal een president als staatshoofd, maar dat is niet per se zo. De oude tegenhanger democratie wordt nu opgevat als equivalent van algemeen kiesrecht. Beide staatsvormen, monarchie en republiek, kunnen democratisch zijn, maar beide kunnen dat ook niet zijn.
België en Nederland hebben de staatkundige vorm van een representatieven democratie, elk land met eigen kenmerken. Een representatieve democratie kan worden onderscheiden van een directe democratie, waarin leden van de bevolking zelf politieke besluiten nemen.
De politiek in Nederland vindt plaats binnen een parlementaire democratie, een constitutionele monarchie en een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Nederland is een consensusdemocratie, waar de politieke instituties gericht zijn op een brede consensus tussen politieke actoren.
De regering bestaat uit de koning en alle ministers.Het kabinet bestaat uit alle ministers en alle staatssecretarissen. De ministerraad bestaat uit alle ministers. In het gewone taalgebruik worden de woorden regering en kabinet vaak door elkaar gebruikt.
Nederland kent een lange liberale politieke traditie.
Hoewel politiek geweld zelden voorkomt in de zeer stabiele en consensusgerichte Nederlandse samenleving, is het publieke debat over kwesties zoals immigratie- en integratiebeleid omstreden. Hoewel zeldzaam, zijn er enkele politiek en religieus geïnspireerde gewelddaden geweest.
wijze waarop het staatshoofd wordt bepaald (republiek, monarchie, theocratie)
De Koning is het staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden. Sinds 30 april 2013 is dit koning Willem-Alexander.
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft kenmerken van een federale monarchie. In een federale monarchie is het land opgedeeld in gebiedsdelen, in dit geval de drie landen, met ieder een eigen regering, parlement en wetgeving. Deze gebiedsdelen samen vormen een federatie.
In een democratie is de voltallige bevolking soeverein en is alle autoriteit gebaseerd op de (minstens theoretische) instemming van het volk. Deze bestuursvorm is gebaseerd op het menselijke gelijkheidsideaal.
Een republiek is een land waarin het staatshoofd op een bepaalde manier gekozen wordt. Vaak heet het staatshoofd een president en wordt hij of zij verkozen om het land een paar jaar te regeren, en dan zijn er weer nieuwe verkiezingen.
De Nederlandse staat is democratisch, omdat de burgers kiezen wie het land regeert. En de Nederlandse staat is een rechtsstaat, omdat iedereen zich aan het Nederlandse recht moet houden: burgers, organisaties en overheid. Lees meer over een rechtvaardige samenleving, de trias politica en de rechterlijke macht.
Links-rechts
In Nederland zijn partijen als de SP, GroenLinks, PvdA en PvdD linkse partijen omdat zij pleiten voor onder meer het terugdringen van marktwerking in de zorg en het verhogen van het minimumloon.
Socialisme is een politieke maatschappijvorm, en ook een economische filosofie gebaseerd op socialisatie en het collectief eigendomsrecht van de productiemiddelen. Kerngedachte binnen deze stromingen is dat het collectief de hoogste beslissingsbevoegdheid heeft over de verdeling van macht en goederen.
De rechtsstaat is een staatsvorm waarin de overheid gebonden is aan het recht. Dat betekent dat wetten en regels begrenzen hoe de overheid macht uitoefent. De inwoners hebben fundamentele rechten (grondrechten), die de overheid niet zomaar mag beperken.
In verschillende landen bestaan naast partijen ook burgerbewegingen die zich inzetten voor de invoering van vormen van directe democratie. Voorbeelden zijn GeenPeil in Nederland, Meer Democratie in Nederland en in Vlaanderen en Mehr Demokratie in Duitsland en Oostenrijk.