Een drangstoornis, ook bekend als een dwangstoornis of obsessief-compulsieve stoornis (OCS/OCD), is een psychische aandoening waarbij iemand last heeft van terugkerende, ongewenste gedachten (obsessies) en de drang om specifieke handelingen (compulsies) te herhalen. Dit gedrag veroorzaakt grote angst, stress en beïnvloedt het dagelijks leven sterk, omdat het veel tijd kost en moeilijk te stoppen is. Hersenstichting +3
Katja Schuurman heeft openlijk gesproken over zowel een dwangstoornis (OCD) die ze op jonge leeftijd ontwikkelde en waarvoor ze therapie en medicatie (zoals Cymbalta) heeft gebruikt, als een bipolaire stoornis, een stemmingsstoornis die gepaard gaat met manische en depressieve fasen, waarvoor ze ook medicatie slikte en mee stopte tijdens haar zwangerschap, wat leidde tot heftige stemmingswisselingen. Ze benadrukt het belang van openheid over deze psychische aandoeningen.
Ik maak een verschil tussen dwang en drang. Dwang is iets wat gepland is (dan leiden mijn gedachten tot gedrag). Het zijn vooral regels die ik mezelf opleg. Drang is iets wat ik voel en daar moet ik dan meteen naar handelen (dan leidt mijn gevoel tot gedrag).
Drie veelvoorkomende lichamelijke uitingen van een angststoornis zijn hartkloppingen/snelle hartslag, zweten, en trillen of beven. Andere veelvoorkomende symptomen zijn ademnood, duizeligheid, buikklachten, koude rillingen, en spierspanning, omdat het lichaam zich voorbereidt op een 'vecht-of-vlucht'-reactie.
Wat merk je van een dwangstoornis?
Een stille narcist (verborgen narcist) kenmerkt zich door overgevoeligheid, passief-agressief gedrag, en een innerlijk gevoel van superioriteit, verpakt in bescheidenheid. Ze gebruiken subtiele manipulatie, slachtoffergedrag, en stilte als machtsmiddel, voelen zich vaak onbegrepen en creëren onpersoonlijke, maar aantrekkelijke relaties. Ze zijn meesters in het oproepen van schuldgevoel en het saboteren van anderen, hoewel het pas later duidelijk wordt.
Waar komt die controle drang vandaan? Een controlfreak is niet zo geboren. Vaak komt deze dwang voort uit angst. Als controlfreak kan het zo zijn dat er een situatie of gebeurtenis heeft voorgedaan in de jeugd, zoals bijvoorbeeld misbruik, pesten of een verstoorde gezinsrelatie.
lichamelijk: trillen, hoofdpijn of buikpijn. cognitief: vervelende gedachten over nare dingen die kunnen gebeuren, overmatig piekeren. gedragsmatig: angstige situaties uit de weg gaan, huilen, verstijven, bevriezen, prikkelbaar of opstandig gedrag, en geruststelling vragen.
Wanneer je angst ervaart, volgt een angstreactie. Bepaalde gebieden van je hersenen worden actief en hierdoor ga je bijvoorbeeld zweten en gaat je hartslag omhoog. Of angst ook een directe oorzaak is van verminderd executief functioneren kunnen we nog niet zeggen.
Je hart gaat sneller kloppen, je ademt sneller en je spieren spannen zich aan. Zo maakt je lichaam zich klaar voor actie, zoals vluchten of vechten. Je kunt je angstig voelen door problemen.
Als je een dwangstoornis hebt, dan kun je alleen last hebben van herhalende gedachten (obsessies). Als je last hebt van herhalende gedachten en herhalende handelingen (compulsies), dan heet dat een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS). Artsen noemen OCS ook wel OCD (Obsessive Compulsive Disorder).
Een aantal veel voorkomende specifieke verschijningsvormen van dwang vind je hieronder.
2.1 Dwang en drang in de ggz
Dwang en drang zijn vormen van beïnvloeding waarmee beoogd wordt iemand iets te laten ondergaan of tot bepaald handelen of nalaten aan te zetten. Kenmerkend voor dergelijke vormen van beïnvloeding is dat de keuzevrijheid wordt ingeperkt.
Actrice Hanna Verboom wil meer openheid rondom psychische aandoeningen creëren. Daarom deelt ze haar ervaringen met een bipolaire stoornis in een korte film. Op haar 19e kreeg ze haar eerste psychose.
"Nu zouden ze het stempel ADHD op me hebben geplakt", vertelde de presentator en muzikant in een interview met Cultuurpers. "Ik kon niet goed stilzitten en ging met iedereen de strijd aan." Na veertig jaar vechten voor een eigen plekje in de wereld heeft Raven eindelijk rust.
OCD-trekjes (Obsessieve-Compulsieve Stoornis) zijn ongewenste, terugkerende gedachten (obsessies) en de drang om bepaalde handelingen (compulsies) steeds te herhalen om angst en spanning te verminderen, zoals overmatig handen wassen, controleren, of in een vaste volgorde dingen doen, wat het dagelijks leven ernstig kan beïnvloeden. Deze rituelen geven kortstondige verlichting, maar versterken de cyclus, en mensen schamen zich er vaak voor.
Bij angst zijn er vaak verstoringen in de balans van neurotransmitters zoals een tekort aan de kalmerende stof GABA en het stemmingregulerende serotonine, terwijl stresshormonen als adrenaline en cortisol juist teveel aanwezig kunnen zijn, waardoor je lichaam in een vecht-of-vlucht-modus schiet. Ook een disbalans in dopamine speelt een rol, waarbij het beloningssysteem minder goed werkt.
Symptomen van hersenletsel zijn breed en variëren van direct zichtbaar (hoofdpijn, duizeligheid, bewusteloosheid, verlamming) tot onzichtbaar (concentratieproblemen, geheugenverlies, overprikkeling, stemmingswisselingen), en beïnvloeden cognitie, emotie, gedrag en fysieke functies zoals praten, bewegen en zien. Klachten kunnen direct na een trauma optreden, maar ook pas na uren of dagen en verschillen sterk per persoon en locatie van het letsel.
Hier zijn enkele voorbeelden van organen en hun bijbehorende emoties: Lever: Boosheid en frustratie. Hart: Vreugde, maar bij disbalans ook overmatige opwinding of angst. Milt: Piekeren en zorgen.
Een angststoornis ontstaat door een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren. Angststoornissen komen in bepaalde families meer voor dan in andere. Dat heeft te maken met erfelijkheid, maar ook met opvoeding.
Bij mensen met overmatige angst zijn de SSRI's de meest voorgeschreven soort antidepressiva. SSRI staat voor 'Selective Serotonin Reuptake Inhibitor', of in het Nederlands: Selectieve Serotonine Heropname Remmers.
Gyn(aec)ofobie, ook wel horror feminae is een specifieke fobie voor vrouwen. De naam is afkomstig van het Griekse γυνή guné, vrouw en φόβος phóbos, angst. De aandoening moet niet worden verward met vrouwenhaat.
Het ergste voor een narcist is het verliezen van controle, het ervaren van afwijzing of kritiek, niet de 'speciale' status die ze zichzelf toedichten en het gebrek aan bewondering, aangezien dit hun fragiele ego raakt en hun diepgewortelde angst voor zwakte en onwaardigheid blootlegt, wat kan leiden tot woede-uitbarstingen of manipulatie om de controle te herwinnen. Het tonen van hun kwetsbaarheid en het erkennen van hun fouten zijn bijna onmogelijk, omdat ze zichzelf als superieur zien.
Omgaan met angststoornis
Jarenlange stress houdt je lichaam in een constante 'vecht-of-vlucht'-modus, wat leidt tot een verhoogde hartslag, bloeddruk en spierspanning, en een verzwakt immuunsysteem; dit kan fysieke klachten veroorzaken zoals hoofdpijn, vermoeidheid, spijsverteringsproblemen en een hoger risico op hart- en vaatziekten, burn-out, angst en depressie. Op de lange termijn kunnen zelfs hersengebieden veranderen, wat geheugen-, concentratie- en stemmingsproblemen tot gevolg heeft.