Een bitterbal is van alles maar niet bitter. Het is een vraag die een ieder zich wel eens heeft afgevraagd en het antwoord hierop is verbazend simpel. Het mag duidelijk zijn dat het bitter-gedeelte in de naam van de bitterbal niet slaat op de smaak. Het gaat er hier om waar de bitterbal bij gegeten wordt.
De naam verwijst naar het feit dat ze vroeger gegeten werden als hapje bij een bittertje: een glaasje sterke drank. Er bestaan verschillende soorten bitter(tjes).
Water, bloem (bevat tarwe), gekookt rundvlees 11%, plantaardige oliën (palm, zonnebloem, koolzaad), botervet (bevat melk), zout, ui, rundergelatine, suiker, plantaardig eiwithydrolysaat (raapzaad, maïs, soja), glucosestroop, gist, natuurlijke aroma's, gistextract, soja-eiwitisolaat, maltodextrine, kruiden en specerijen ...
De naam van dit gerecht verwijst naar het feit dat het doorgaans wordt gegeten bij een bittertje of een borrel. Een bittertje is een sterk alcoholisch kruidendrankje.
Een bitterbal is een gefrituurd klein (vlees)ragoutballetje van zo'n 3 à 5 cm doorsnee. Het is in feite een kleine, ronde versie van de vleeskroket, maar met een andere verhouding tussen korst en ragout.
Bitterballen lijken qua ingrediënten, bereidingswijze en smaak erg op de gewone kroketten . De grotere kroketten hebben echter een kenmerkende langwerpige worstvorm, maar wel een vergelijkbare diameter .
Hoewel bitterballen vooral geliefd zijn in Nederland, is het geen oer-Hollands product. De bitterbal zou tijdens de Tachtigjarige Oorlog ontdekt zijn door een Spaanse scheepskok. Spanje is wereldwijd bekend voor zijn tapa's, dat was ook vroeger zo.
De eerste bitterbal (danken we aan de Spanjaarden)
De bitterbal danken we vermoedelijk aan de Spanjaarden die tot halverwege de zeventiende eeuw in (delen van) ons land heersten. Zij frituurden balvormige hapjes met een korst van oud brood waar ze ragout in stopten.
De frikandel wordt in 1954 uitgevonden door slager Gerrit de Vries uit Dordrecht. In dat jaar verandert de wetgeving rond de gehaktbal, waardoor zijn eigen gehaktbal niet meer aan de eisen voldoet. Op aanraden van een Duitse klant verandert hij zijn bal daarom in een staaf en geeft er de naam frikadel aan.
Bitter werd bitter genoemd om het te onderscheiden van een andere vorm van tapbier, genaamd Mild . Mild is een oudere bierstijl, die doorgaans met meer mout en minder hop wordt gebrouwen dan een bitter. Relatief gezien smaakt een Bitter dus bitterder dan een mild.
Ze worden 'bitterballen' genoemd omdat ze traditioneel samen met 'bitter' werden gegeten , een sterke alcoholische drank die met kruiden op smaak is gebracht.
Het mag duidelijk zijn dat bitterballen en kroketten niet tot de gezonde voedingsmiddelen behoren. Ze bevatten veel calorieën, vet en zout. Ondertussen is het gehalte aan vitamines, mineralen en spoorelementen – deze bestanddelen heeft het lichaam nodig om te functioneren – erg laag.
Een bitterbal is van alles maar niet bitter. Het is een vraag die een ieder zich wel eens heeft afgevraagd en het antwoord hierop is verbazend simpel. Het mag duidelijk zijn dat het bitter-gedeelte in de naam van de bitterbal niet slaat op de smaak. Het gaat er hier om waar de bitterbal bij gegeten wordt.
De roots van de kroket liggen in Frankrijk. Het woord 'kroket' komt van het Franse 'croquer', dat knabbelen betekent. In een receptenboek uit 1651 (Le cuisinier royal et bourgeois) van de kok van Lodewijk XIV werd hij al beschreven.
Albert Heijn is het gulst qua vulling: de ballen zitten bomvol mooie vleesstukjes. In de afsluitende smaakronde valt de rangschikking pas goed in de plooi. De weeïge, zelfs zurige smaak van Lidl blijkt een te bittere bal om te slikken. De ovenballen van Mora worden daarentegen unaniem als beste beoordeeld.
“Veel mensen denken dat het stamt van de koloniale oorlog in Nederlands-Indië, en die link is heel begrijpelijk alleen pindasaus deed pas later zijn intrede. De naam staat heel simpel voor 'puinhoop op je bord'. Het is gewoon straattaal.”
Het zal voor sommigen een schok zijn, maar Nederland heeft een ander soort hotdog. Het heet Frikandel en het is gemaakt van een combinatie van vlees, waaronder paard .
In Antwerpen en Vlaams-Brabant wordt een frikandel doorgaans een curryworst genoemd, in Limburg ook wel eens een lange hamburger. Het woord frikadel wordt in België gebruikt als synoniem voor gehaktbal(letje).
Schotse en Zweedse archeologen melden in het blad Royal Society Open Science dat ze in het steentijddorp Skara Brae op de Orkney Eilanden de oudste snack ter wereld hebben aangetroffen: gebakken Orkney-woelmuis, Microtus arvalis orcadensis.
Niet weg te denken uit een bittergarnituur bij de borrel, maar ook veel gegeten als snack bij een portie frites. De meeste bitterballen zijn gemaakt van varkens- of rundvlees.
Een bitterbal werd lang geleden geserveerd bij een glas jenever of wijn, een 'bittertje'. Die drankjes maakten gasten hongerig en dan was zo'n smakelijke bal meer dan welkom. Het is een typisch Nederlandse snack met een ragoutvulling, die je terugvindt op bijna iedere borrelkaart.
Een bitterbal is een klein gebakken vleesragoutballetje van ongeveer 3 tot 5 cm. Je zou kunnen zeggen dat het een kleine, ronde variant is van de bekendere kroket. En feit is dat een bitterbal nooit alleen komt. Je bestelt altijd een portie bitterballen of bittergarnituur. Het is dus een gebakken gehaktballetje.
Het zal je niet ontgaan zijn dat onze bitterbal een ronde variant is van de kroket. En die hebben we hoogstwaarschijnlijk te danken aan de Fransen. De kok van Lodewijk XIV schreef in 1705 een kookboek, Le Cuisinier Royal et Bougeois.
Hoewel bitterballen vooral veel gegeten worden in ons land, is het geen oer-Hollands product. Naar verluidt wordt de bitterbal tijdens de Tachtigjarige Oorlog ontdekt door een Spaanse scheepskok. In Spanje eet men graag tapas en dat is tijdens de Tachtigjarige Oorlog niet anders.