In de nacht van 12 op 13 augustus 1961, in 2021 60 jaar geleden, wordt een begin gemaakt met de bouw van de Berlijnse Muur. Om mensen tegen te houden die van het communistische Oost-Duitsland naar het vrije Westen willen vluchten. Ongeveer 28 jaar lang zal de Berlijnse Muur de stad in tweeën delen.
De Berlijnse Muur is een symbool van verdeeldheid. In augustus 1961 bouwt de DDR deze muur om de aanhoudende toevloed van mensen uit Oost-Berlijn naar het Westen tegen te gaan. De “muur van schaamte”, zoals die dan in het Westen wordt genoemd, moet beide delen van de stad volledig afsluiten.
De DDR blijft economisch achter op de BRD en daarom vluchten veel mensen via Berlijn naar het vrije westen. In Berlijn is de grens namelijk gewoon open. Deze situatie is onhoudbaar en daarom bouwen de Oost-Duitse machthebbers de Berlijnse Muur. De Muur scheurt geliefdes, families en vriendengroepen uit elkaar.
Na de Tweede Wereldoorlog zochten de geallieerden een manier om Duitsland te weerhouden om op korte termijn weer een oorlog te beginnen. In tegenstelling tot de Eerste Wereldoorlog zocht men deze maal geen heil in een streng verdrag zoals het Verdrag van Versailles, maar in de opdeling van Duitsland.
Het IJzeren Gordijn was de grens door Europa tussen het communistische Oostblok (de Sovjet-Unie en haar vazalstaten of satellietstaten in Oost-Europa) en het kapitalistische Westen (westerse landen onder aanvoering van de Verenigde Staten van Amerika).
Vanaf 1961 wordt West-Berlijn door een muur gescheiden van Oost-Berlijn. Tot vandaag in 1989. De Berlijnse Muur is onderdeel van het IJzeren gordijn, de ideologische scheiding tussen het communistische oosten en het kapitalistische westen.
Het IJzeren Gordijn verwijst specifiek naar de denkbeeldige lijn die Europa scheidde tussen Sovjetinvloed en westerse invloed . Het symboliseert de pogingen van de Sovjet-Unie om zichzelf en haar satellietstaten te blokkeren voor openlijk contact met het Westen en gebieden die niet door de Sovjet-Unie werden gecontroleerd.
In 1989 besloot de regering, op advies van DDR-ministers, dit soort beleid en vele protesten van de Duitse bevolking in het Oosten, de grens te openen en de Berlijnse Muur neer te halen. Op 9 november van dat jaar werd de Berlijnse Muur afgebroken, tot vreugde van de Berlijners aan beide kanten.
De stad Berlijn, gelegen 200 mijl in Oost-Duitsland, werd ook verdeeld. De helft van de stad, West-Berlijn, was eigenlijk onderdeel van West-Duitsland. Veel Oost-Duitsers wilden niet in een communistisch land wonen en staken de grens over naar West-Berlijn, waar ze zich konden vestigen of vervoer konden vinden naar West-Duitsland en verder .
De Duits-Duitse grens liep van het schiereiland Priwall aan de Oostzee dwars door Duitsland tot de bergen van Tsjechië, waar een drielandenpunt ontstond tussen de DDR, de Bondsrepubliek en Tsjechoslowakije.
Economisch loopt Oost-Duitsland ruim 30 jaar na de eenwording nog steeds achter op West-Duitsland, al worden de verschillen steeds kleiner, blijkt uit het Jahresbericht zum Stand der Deutschen Einheit 2021. De verschillen in hoe over politiek wordt gedacht, baren Wanderwitz (CDU) zorgen.
De hervormingspolitiek van Gorbatsjov had tot gevolg dat in 1989, het jaar van de revoluties, bijna alle communistische regimes uit de Oost-Europese landen, tot dan bekend als Oostbloklanden, verdwenen.
Dankzij een luchtbrug hield West-Berlijn stand. Toen Stalin in 1948 aanstalten maakte om het geïsoleerde, door de vier grote mogendheden Amerika, Frankrijk, Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie bezette Berlijn in te lijven leek dat de opmaat voor een grote escalatie.
Op 24 mei 1949 werd de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) uitgeroepen, door de drie westelijke zones samen te voegen. Er werd toen nog benadrukt dat het ging om een tijdelijke staat. Op 7 oktober van dat jaar volgde de Sovjet-Unie met de Duitse Democratische Republiek (DDR).
Vluchtpogingen bij de Muur
Uit het onderzoek blijkt dat het in 98 van de 136 dodelijke gevallen aan de Muur om een vluchtpoging ging, 38 anderen kwamen door andere oorzaken gerelateerd aan de Muur om het leven. Zo verdronken tussen 1961 en 1989 vijf West-Berlijnse kinderen in de Spree.
De muur scheidde Oost-Duitsers van vrienden, familie en banen in West-Duitsland. Hierdoor kregen ze te maken met voedseltekorten, vervolging door de overheid en zware straffen voor ontsnappingspogingen .
Nadat de Sovjetleider Jozef Stalin grote verliezen had geleden door de Duitse invallen in de Eerste en Tweede Wereldoorlog, gaf hij er de voorkeur aan dat het verslagen Duitsland uiteen zou vallen en verdeeld zou worden. Op die manier zou het land niet meer zo sterk kunnen worden als voorheen en de Europese vrede en veiligheid niet meer kunnen bedreigen .
Berlijn is gesticht in 1237. Berlijn was de hoofdstad van achtereenvolgens Pruisen (1701–1918), het Duitse Keizerrijk (1871–1918), de Weimarrepubliek (1919–1933) en nazi-Duitsland (1933–1945).
Berlijn werd na afloop van de Tweede Wereldoorlog bezet door de geallieerde troepen van Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten in het westen en de Sovjet-Unie in het oostelijke deel. Deze machten verdeelden de stad in vier sectoren.
De Oost-Duitsers begonnen in de nacht van zaterdag 12 augustus op zondag 13 augustus 1961 met de bouw van de Berlijnse Muur. Dit geschiedde zonder enige kennisgeving aan of overleg met West-Duitsland. De bouw heeft slechts enkele weken geduurd.
Toch is de 9e november niet de datum van de nationale feestdag “Tag der Deutschen Einheit” geworden, maar 3 oktober: de datum waarop in 1990 beide landen weer formeel één Duitsland werden. Dat heeft te maken met een andere 9e november, namelijk in 1938.
Duitse Democratische Republiek. De Duitse Democratische Republiek (Duits: Deutsche Demokratische Republik, DDR), ook wel Oost-Duitsland genoemd, was een communistisch land in Europa.
Kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog begon de Koude Oorlog. De ideologische tegenpolen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie waren overgebleven als de enige twee grootmachten, en de vijandschap tussen beide landen zou de internationale politiek van de komende periode gaan bepalen.
Gorbatsjovs besluit om verkiezingen met een meerpartijenstelsel toe te staan en een presidentschap voor de Sovjet-Unie te creëren, luidde een langzaam democratiseringsproces in dat uiteindelijk de communistische machtsverhoudingen destabiliseerde en bijdroeg aan de ineenstorting van de Sovjet-Unie.
Gedurende de 28 jaar dat het Oost- en West-Berlijn scheidde, ontsnapten meer dan 5.000 mensen over, door en onder de muur. Ongeveer 100 mensen kwamen om bij de poging, de meesten werden doodgeschoten door grenswachten.