Een egocentrisch persoon noem je vaak een egoïst, zelfzuchtig, ik-gericht of een narcist (bij extreme vormen). Ze plaatsen zichzelf in het middelpunt, hebben weinig inlevingsvermogen en geloven dat de wereld om hen draait. Andere passende termen zijn berekend, baatzuchtig of ik-zuchtig.
Iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis vindt zichzelf beter dan anderen. Hij of zij vertoont egoïstisch gedrag, is dominant, wil bewonderd worden en heeft vaak een gebrek aan inlevingsvermogen. Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis vinden zichzelf belangrijker dan anderen.
'En daar zit het grote verschil tussen narcisme en egoïsme. Zowel een egoïst als een narcist zet zich boven de ander, maar bij egoïsme hoeft de ander zich daarvoor niet slecht te voelen. Een egoïst laat de ander zijn. Terwijl een narcist de ander wel degelijk gaat gebruiken en misbruiken.
Kenmerken van egocentrisme zijn een sterke focus op de eigen behoeften en perspectieven, moeite om zich in anderen te verplaatsen (weinig empathie), aannemen dat anderen denken zoals jij, en gesprekken altijd weer naar jezelf terugbrengen, waarbij de eigen visie als de enige geldige wordt gezien, vaak voortkomend uit een onvermogen om verschillende standpunten te begrijpen, niet noodzakelijk uit kwade wil, zoals bij egoïsme.
Psychiatrie. Egocentrisme kan op zichzelf staan en hoewel het vaak normaal is bij jonge kinderen kan het persisteren in de volwassenheid en mogelijk een onderdeel zijn van een psychiatrische aandoening. Het komt dan met name voor bij de antisociale en narcistische persoonlijkheidsstoornis.
Samenvattend: hoewel narcistische trekken kunnen leiden tot defensief gedrag om een kwetsbaar ego te beschermen, gaat egocentrisme meer over een cognitieve beperking in het innemen van een ander perspectief . Autisme kan egocentrische trekken omvatten, maar kent een breder scala aan sociale en communicatieve uitdagingen.
Egocentrisch gedrag is vaker het resultaat van een onvermogen. Het onvermogen om vanuit verschillende perspectieven naar iets te kijken. En vaak niet slecht bedoeld naar anderen toe.
Zelfzuchtige mensen zijn niet per se narcistisch . Ze kunnen nog steeds empathisch zijn, terwijl narcisten anderen vaak simpelweg als pionnen zien. Veel narcisten luisteren niet naar anderen en grijpen elke gelegenheid aan om zichzelf in de schijnwerpers te zetten. Narcisten voelen zich vaak speciaal, alsof regels niet voor hen gelden.
Narcisme kenmerken
Het verschil wordt goed weergegeven met de voorzetsels 'naar' jezelf 'toe' en 'vanuit' jezelf. Egocentrisch is minder negatief dan egoïstisch, dus als u iemand een beetje egoïstisch vindt, kunt u ook egocentrisch gebruiken.
Narcisten gebruiken vaak zinnen om te manipuleren, de schuld af te schuiven en het slachtoffer te devalueren, zoals: "Jij bent te gevoelig," "Ik deed het alleen maar omdat jij me zo boos maakte," "Dat heb ik nooit gezegd," "Je bent jaloers," "Zonder mij red je het niet," "Iedereen vindt dat jij overdrijft," "Je maakt alles zo ingewikkeld," en "Je bent nergens goed voor". Deze zinnen zijn bedoeld om de realiteit te verdraaien (gaslighting), het zelfvertrouwen te breken en de ander afhankelijk te maken.
Het egocentrisch redeneren over de sociale wereld is een kenmerk van de kindertijd¹, vanwege de langdurige ontwikkeling van de mentaliseringscompetentie of -prestatie (het toekennen van mentale inhoud zoals overtuigingen, verlangens, gevoelens, doelen, kennis, persoonlijkheidskenmerken, voorkeuren en visuospatiale perspectieven aan andere actoren)².
Er zijn verschillende manieren om narcisme in te delen, maar vaak worden grandioos/openlijk, kwetsbaar/verborgen, maligne (kwaadaardig) en filantropisch (altruïstisch) als de vier meest onderscheidende types genoemd, waarbij openlijke narcisten arrogant zijn en verborgen narcisten zich als slachtoffer voordoen, terwijl maligne narcisten wreed zijn en filantropische narcisten hun goedheid gebruiken om bewondering te krijgen.
Narcistische persoonlijkheidsstoornis is een psychische aandoening waarbij mensen een onredelijk hoog gevoel van eigenwaarde hebben. Ze hebben een te grote behoefte aan aandacht en willen dat anderen hen bewonderen. Mensen met deze stoornis hebben vaak moeite om de gevoelens van anderen te begrijpen of zich erom te bekommeren.
Meestal hebben deze mensen een hoger IQ en kunnen ze dit lang “verborgen” houden. Alle mensen met narcisme hebben hetzelfde doel: energie krijgen van anderen om zichzelf te vullen. Onderliggend is er een gevoel van leegte, een tekort aan zelfvertrouwen. Ze krijgen hun gevoel van leven via mensen rondom hen.
Er zijn 10 officiële persoonlijkheidsstoornissen, verdeeld in drie clusters: Cluster A (vreemd/excentriek, bijv. paranoïde, schizoïde, schizotypisch), Cluster B (theatraal/emotioneel, bijv. borderline, antisociale, narcistische, histrionische) en Cluster C (angstig/gespannen, bijv. ontwijkende, afhankelijke, obsessief-compulsieve). Deze stoornissen omvatten langdurige, ongezonde patronen in denken, voelen en gedrag, die leiden tot problemen in het sociale en professionele leven.
Narcisme wordt vaak verward met egoïsme of zelfingenomen gedrag, maar de definitie van narcisme gaat verder. In psychologische zin spreken we van narcisme wanneer iemand een overdreven gevoel van eigenbelang heeft, constant behoefte heeft aan bewondering en weinig tot geen empathie toont voor anderen.
Seks met een narcist is vaak een machtsspel dat draait om controle, bewondering en eigen bevrediging, niet om echte intimiteit; het kan in het begin extreem gepassioneerd lijken ("love bombing") maar wordt eenzijdig en manipulatief, waarbij de partner zich genegeerd, gebruikt of gekwetst voelt, omdat empathie ontbreekt en de narcist lof verwacht voor zijn "prestaties". De seksuele interactie is een middel tot bevoorrading, en kan variëren van agressief tot het volledig onthouden van seks, afhankelijk van de behoefte aan controle.
Je maakt je excuses en probeert een oplossing te bedenken. De narcist explodeert: Hij of zij begint te schreeuwen dat je altijd egoïstisch bent, niets geeft om de relatie en hem of haar opzettelijk negeert. De boosheid lijkt veel te groot voor wat er daadwerkelijk gebeurd is.
Zelfzuchtige mensen domineren gesprekken en praten vaak vooral over zichzelf . Ze missen meestal empathie en hebben moeite om te begrijpen hoe anderen zich voelen. Zelfzuchtigheid kan ontstaan door opvoeding, afwijzing of trauma's in de jeugd.
Kenmerken van egocentrisme zijn een sterke focus op de eigen behoeften en perspectieven, moeite om zich in anderen te verplaatsen (weinig empathie), aannemen dat anderen denken zoals jij, en gesprekken altijd weer naar jezelf terugbrengen, waarbij de eigen visie als de enige geldige wordt gezien, vaak voortkomend uit een onvermogen om verschillende standpunten te begrijpen, niet noodzakelijk uit kwade wil, zoals bij egoïsme.
De openlijke narcist is vaak dominant, aanwezig, zoekt bewondering en status. Hij of zij laat zich zien, claimt ruimte, manipuleert zichtbaar. Denk aan mensen die altijd het hoogste woord voeren, zichzelf voortdurend op de borst kloppen, of graag in het middelpunt van de belangstelling staan.
Ze is erg materialistisch en hoewel ze blaakt van zelfvertrouwen, is ze ontzettend jaloers. Ze is ervan overtuigd dat anderen jaloers op haar zijn en gebruikt dit excuus vaak voor haar gebrek aan echte, intieme vriendschappen. Ze is erg competitief en bovenal onvoorspelbaar in haar stemmingen en acties.
Vanaf zeven jaar zijn kinderen minder egocentrisch. Zelfs jongere kinderen gebruiken echter vaak andere zinsstructuren en woordenschat wanneer ze met een jonger kind of een oudere volwassene praten. Dit duidt op een zekere mate van bewustzijn van de standpunten van anderen.
En wat kun je doen als je te maken hebt met iemand die door zijn ego wordt gedreven? Wees menselijk, wees nederig, toon empathie en probeer de ander te begrijpen . Dit betekent niet dat de persoon die vanuit zijn ego handelt, het recht heeft om over de ander heen te lopen. Het betekent simpelweg dat we meer nederigheid en begrip nodig hebben in onze menselijke relaties.