Heeft bestraling gevolgen op lange termijn? Bestraling kan ook gezonde lichaamscellen beschadigen. Het kan zijn dat je maanden of jaren na bestraling last krijgt van de gevolgen van bestraling. Welke gevolgen dat zijn, hangt af van het gebied dat bestraald is.
Hoe lang werkt de bestraling door? Kankercellen sterven geleidelijk af. Zelfs nadat de behandeling is gestopt, gaat de werking van de bestraling nog enige tijd door. Het uiteindelijke resultaat wordt daardoor pas een aantal weken tot maanden na afloop van de behandeling bereikt.
Vanaf 10 jaar na bestraling is er een verhoogde kans op nieuwe tumoren, zoals huid-, long-, slokdarm- en borstkanker. Het advies is om vanaf 9 jaar na het einde van de bestraling geregeld controleonderzoek te laten plaatsvinden: X-thorax, mammografie (of echo of MRI, afhankelijk van het oordeel van de radioloog).
Vrijwel alle patiënten klagen daarnaast over intense moe- heid, soms nog jaren na de behandeling. Bestraling verzwakt het immuunsysteem en laat bij proefdieren een versnelde veroudering van het immuunsysteem zien.
Het is belangrijk om een dieet te volgen dat rijk is aan eiwitten en gezonde vetten tijdens radiotherapie. Eiwitten helpen spiermassa te behouden en ondersteunen weefselherstel, terwijl gezonde vetten helpen ontstekingen te verminderen en de immuunfunctie te ondersteunen.
Late bestralingsschade kan de volgende klachten geven waar wij als fysiotherapeuten iets aan kunnen doen: Pijn, bijvoorbeeld onder de oksel of in het ribbengebied bij borstkanker. Oedeem (vochtophoping), bijvoorbeeld in de borst. Fibrosering: verharding van huid en onderhuids weefsel, waardoor bewegen moeilijk wordt.
Die kans is heel klein, minder dan 1%. Als er zo'n tweede tumor ontstaat, gebeurt dat meestal na zo'n 5 tot 30 jaar na de behandeling. Soms ben je dan nog onder controle, soms niet meer. Vaak is de nieuwe tumor een vorm van huidkanker of een wekedelentumor.
Ook is een 2e keer bestralen mogelijk. Als een operatie faalt, zal daarna meestal gekozen worden voor bestraling, hoewel een 2e keer opereren ook mogelijk is. Globaal gaat men er vanuit dat na een 2e bestraling de kans op complicaties verdubbelt.
Moeilijk verteerbare en opneembare voedingsproducten moeten worden vermeden. Verder is het goed vaker tussendoor wat te eten. Door gestoorde vertering van melksuiker (lactose) moeten melkproducten worden vermeden. Met de aanbevolen voeding kan de patiënt vaak met aanzienlijk minder medicijnen toe.
Naast het bekende haarverlies kunnen mensen die bestraald worden ook kampen met aften in de mond, huidproblemen, misselijkheid, zenuwproblemen (tintelingen en een voos gevoel in handen en voeten), een verhoogd risico op infecties, enz. Het kan gaan om ernstige complicaties die de levenskwaliteit kunnen aantasten.
Je kunt moe zijn door chemotherapie of bestraling
Behandelingen als chemotherapie en bestraling maken kankercellen kapot. Maar soms beschadigen ze ook gezonde cellen. Beschadigde cellen moeten weer herstellen en dode kankercellen moeten opgeruimd worden. En dat kost het lichaam energie.
De meeste bijwerkingen verdwijnen enkele weken na de laatste bestraling. Vermoeidheid komt vaak voor bij patiënten die bestraald worden. Uw lichaam verbruikt extra energie voor het herstel van gezond weefsel en het opruimen van dode kankercellen.
Meestal duurt de behandeling tussen de 2 en 7 weken, met 4 of 5 bestralingssessies per week. Soms zijn 1 of enkele bestralingssessie(s) al voldoende. De bestralingsarts (radiotherapeut-oncoloog) bepaalt aan het begin van de behandeling hoeveel bestralingen je krijgt.
Zolang u zich fit genoeg voelt, is iedere vorm van lichaamsbeweging gezond. Mag ik autorijden? Zolang u zich fit genoeg voelt, is er geen enkel bezwaar tegen autorijden.
De meerwaarde van chemotherapie is het effect op afstand. Bestraling is plaatselijk en zorgt voor een afweerreactie rond de tumor, maar chemotherapie reist het hele lichaam door. Op die manier kan het kankercellen op afstand vernietigen en ook daar afweercellen naartoe lokken.
Zitten de uitzaaiingen maar in een paar lymfeklieren, dan is een behandeling met bestraling mogelijk. Met de straling uit het bestralingsapparaat kan de radiotherapeut (bestralingsarts) de uitgezaaide kankercellen doden.
Bestraling is een behandeling voor veel soorten kanker. Soms om te genezen, soms vóór, aanvullend op of na een andere behandeling. Bestraling kan ervoor zorgen dat de tumor helemaal verdwijnt. Of veel kleiner wordt, zodat we die tijdens een operatie weg kunnen halen.
De kans op overleving is fors toegenomen bij darmkanker, nierkanker, slokdarmkanker en ook bij veel soorten bloed- en lymfeklierkanker. Kankersoorten met een 5-jaarsoverleving hoger dan 80% zijn huidkanker, borstkanker, prostaatkanker en minder vaak voorkomende kankersoorten zoals hodgkinlymfoom en zaadbalkanker.
TNBC heeft een slechte prognose. De vijfjaarsoverlevingskans van patiënten met TNBC is laag. Slechts 11% van de patiënten met een gemetastaseerde ziekte is vijf jaar later nog in leven.
Standaardbehandeling met chemo- of radiotherapie kost 15.000 tot 30.000 euro per persoon op jaarbasis. Met het nieuwe register spreken we volgens Ri De Ridder, directeur-generaal van het Riziv, over prijzen die oplopen tot 150.000 of zelfs 300.000 euro.
Bestraling en je huid, slijmvliezen en kleine bloedvaatjes
In een gebied dat een hoge dosis bestraling heeft gehad, gaat meestal een deel van de kleine bloedvaatjes verloren. Meestal blijven er genoeg over. Maar soms kan het leiden tot slechter doorbloede weefsels of littekenvorming.
Denk bijvoorbeeld aan misselijkheid en braken, ontsteking van het mondslijmvlies, diarree en constipatie. Het is daarom aangeraden 24 uur voor en 48 uur na de toediening van chemotherapie geen alcohol te gebruiken. Op andere ogenblikken kan het meestal geen kwaad om chemotherapie te combineren met alcohol.
Als de uitzaaiing in de wervelkolom zit, heet dat een werveluitzaaiing (wervelmetastase). Meestal komen werveluitzaaiingen voor bij prostaatkanker, longkanker en borstkanker.