De Griekse filosoof Socrates (5de eeuw voor Christus) geldt algemeen als grondlegger van het westerse humanisme.
Francesco Petrarca wordt vaak de vader van het humanisme genoemd. Hij is een van de eerste, zo niet dé eerste, Renaissancehumanist. Petrarca wil terugkeren naar de schoonheid en lichtheid van de Grieks-Romeinse cultuur.
Leonardo wilde vooral alles zelf onderzoeken en ervaren. En de zintuigen – meer specifiek de ogen – vormen zijn belangrijkste bron. Hierin week hij af van andere humanisten, die niet de zintuigen maar de rede als bron van kennis zagen.
Beroemde Italiaanse humanisten
Voor de 16e eeuw zijn dit Pietro Alcionio, Ludovico Ariosto, Pietro Bembo, Gerolamo Cardano, Francesco Guicciardini, Francesco Robortello, Jacopo Sadoleto, Jacopo Sannazaro en Torquato Tasso.
Het humanisme is een levensbeschouwing en is gebaseerd op de humanistische waarden zelfbeschikking, gelijkwaardigheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, solidariteit, redelijkheid en rechtvaardigheid.
Humanisten geloven niet dat goden nodig zijn om hun leven te leiden en denken zelf na wat de beste keus is. Humanisme is dus geen godsdienst. De meeste humanisten zijn atheïst of agnost.
Humanisten beweren dat mensen de vrijheid hebben om betekenis, waarde en doel aan hun leven te geven door hun eigen onafhankelijke gedachten, vrije onderzoek en verantwoordelijke, creatieve activiteit .
De Griekse filosoof Socrates (5de eeuw voor Christus) geldt algemeen als grondlegger van het westerse humanisme. Hij stelde vragen bij alle vanzelfsprekendheden die op zijn weg kwamen. Vraagtekens plaatste deze wijsgeer vooral bij autoriteit en dogma's.
Petrarca wordt vaak de vader van het humanisme genoemd en door velen gezien als de 'vader van de Renaissance'.
Priester, humanist, filosoof, theoloog en schrijver – Desiderius Erasmus is een van de invloedrijkste denkers uit de Nederlanden. Zijn bekendste boek, Lof der zotheid, is in veel talen vertaald. Met kritiek op de katholieke kerk is hij een van de wegbereiders van de Reformatie.
Da Vinci was zo slim dat hij zijn ideeën niet openlijk liet zien, maar verwerkte in zijn kunst. Ook het feit dat hij ging studeren en veel uitvindingen deed maakt hem tot een humanist. Hij was een echte wetenschapper, zijn ideeën waren ook gangbaar voor meerdere personen uit zijn tijd.
In zijn expliciete terugkeer naar een oud model op zoek naar kennis en wijsheid, volgt Leonardo de vroege humanistische praktijk . Wat hij in Vitruvius vindt, is een wiskundige formule voor de verhoudingen van alle delen van het menselijk lichaam, wat resulteert in de geïdealiseerde representatie ervan als de ware microkosmische maatstaf van alle dingen.
In Pisanello zien we voor het eerst de meester die uitsteekt boven de andere leden van de werkplaats. Men kan zeggen dat Pisanello de tekenkunst in de Westerse wereld heeft uitgevonden. Hij doorbrak het middeleeuwse vertrouwen in het natekenen van voorbeelden. Hij was de eerste die ging tekenen naar de natuur.
Volgens humanisten staat het niet vast of iets goed of fout is, het wordt niet bepaald door een God of een heilig boek. Het is aan mensen zelf om dat te bepalen met elkaar en daar afspraken over te maken.
Het humanisme is geen religie. Toch is het humanisme niet anti-godsdienstig. Zowel gelovigen als niet-gelovigen zijn humanist. Het is niet precies bekend hoeveel mensen in Nederland zich humanist noemen.
Francesco Petrarca , beter bekend als Petrarca, wordt algemeen erkend als de vader van het humanisme, voornamelijk vanwege zijn inspanningen om klassieke Latijnse manuscripten te vinden en nieuw leven in te blazen, waarvan de meeste in de middeleeuwen waren vergeten.
Petrarca wordt traditioneel de “Vader van het Humanisme” genoemd, en door velen in het algemeen beschouwd als de “Vader van de Renaissance.” Deze eretitel wordt hem gegeven vanwege zijn invloedrijke filosofische houdingen, die terug te vinden zijn in zijn talrijke persoonlijke brieven, en zijn ontdekking en samenstelling van klassieke teksten.
Sleutelbegrippen in het humanisme zijn zelfontplooiing en -ontwikkeling, autonomie (in de betekenis van vrijheid en het streven naar een goed en mooi leven), verantwoordelijkheid, kritisch denken, gelijkwaardigheid en humaniteit. Het humanisme is voor de aanhangers geen vrijblijvende theorie maar een levenspraktijk.
Erasmus heeft wel kritiek op de Kerk, maar hij gaat niet zover als Luther. Erasmus is niet bereid om met de Rooms-Katholieke Kerk te breken. Hij pleit ervoor meningsverschillen met gezond verstand te overbruggen. Zo toont hij zich een ware humanist.
Vrijzinnig humanisten leven in het hier en nu, ze geloven niet in een leven na de dood. Wanneer ze sterven wordt hun lichaam opgenomen in het grotere geheel van de natuur. Ze leven alleen verder in de herinneringen van de mensen die hen dierbaar waren.
Vrouwen weten waarom dit te weinig is: het algemene is gedacht naar mannelijk model. Zonder in het klassieke feministische gelijkheid-verschildebat te willen verzeilen, moeten we toch systematisch rekening blijven houden met de ge - genderdheid van mens en maatschappij.
Petrarca was een geleerde die de basis legde voor het humanisme in de Renaissance , waarbij de nadruk lag op de studie van klassieke auteurs uit de oudheid, in plaats van op de scholastieke denkers uit de Middeleeuwen.
Humanisten geloven niet in een god. Ze geloven dat het mogelijk is om een goed en bevredigend leven te leiden zonder een traditionele religie te volgen . Ze volgen ook geen heilig boek. In plaats daarvan waarderen humanisten eigenschappen als rede en vertrouwen ze op wetenschap om de manier waarop dingen zijn te verklaren.
De term humanist wordt pas vanaf de Renaissance gebruikt, als de oude Griekse en Romeinse filosofen worden herontdekt. De mensen die deze filosofen bestuderen worden 'humanisten' genoemd. Bekende humanisten zijn Socrates, Erasmus, Descartes en Spinoza.
Humanisten verwerpen het idee of geloof in een bovennatuurlijk wezen zoals God. Dit betekent dat humanisten zichzelf classificeren als agnostisch of atheïstisch . Humanisten geloven niet in een hiernamaals en richten zich daarom op het zoeken naar geluk in dit leven.