Een gewoonte is een handeling of een manier van handelen die men gewend is uit te voeren en die men doorgaans onbewust – dus zonder erbij na te denken – uitvoert. Personen vormen gewoontes door bepaalde handelingen telkens op dezelfde routineuze manier te herhalen.
Een gewoonte kun je omschrijven als een automatische handeling of gedragspatroon dat zich herhaaldelijk voordoet, vaak als reactie op een specifieke prikkel of situatie.
'Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen een gewoonte en een ritueel. Gewoontes zijn vooral functioneel: we rijden met de auto naar ons werk en we poetsen elke dag onze tanden. Wat een ritueel anders maakt, is dat de basis niet puur praktisch is. Er zit een intentie achter.
Een gewoonte is een handeling of een manier van handelen die men gewend is uit te voeren en die men doorgaans onbewust – dus zonder erbij na te denken – uitvoert. Personen vormen gewoontes door bepaalde handelingen telkens op dezelfde routineuze manier te herhalen.
Hoe ontstaan gewoontes? Gewoontes worden in eerste instantie gevormd door het verlangen naar een fijn gevoel. Je wilt weer naar de sportschool omdat het fijn voelt om tevreden te zijn over je lichaam en je de positieve gevolgen van fit zijn op verschillende manieren hebt gevoeld.
Rituelen zijn ultra-specifieke stapsgewijze instructies die eenvoudig te herhalen zijn en je helpen om een specifieke uitkomst te bereiken. Een ritueel is iets dat wordt gedaan om je voor te bereiden op actie, terwijl een gewoonte iets is dat herhaaldelijk wordt gedaan met als doel de actie zelf uit te voeren .
Ze worden gekenmerkt door de nadruk op de vorm (de exacte uitvoering van een handeling is belangrijk), herhaling (het is pas een ritueel als het meermaals wordt opgevoerd) en symbolisme (rituele handelingen hebben symbolische betekenis).
Het gaat om het herhalen van acties die leiden tot gunstige resultaten op de lange termijn, of deze nu fysiek, emotioneel of psychologisch zijn. Regelmatige lichaamsbeweging, gezond eten en dagelijkse meditatie zijn bijvoorbeeld goede gewoontes omdat ze bijdragen aan een betere gezondheid, een beter humeur en minder stress.
Iedereen weet dat roken, alcohol drinken, ongezond eten, te weinig slapen en uitstelgedrag slechte gewoontes zijn die onze doelen in de weg staan. Toch hebben veel mensen last van deze slechte gewoontes.
Het doorbreken van gewoontes is een uitdagend proces. Met geduld, motivatie en steun van je omgeving is het zeker mogelijk om vervelende gewoontes te doorbreken. Door bewust te zijn van triggers en jezelf te belonen voor positieve veranderingen kun je blijvend een andere routine aanleren.
gewoonte (zn) : mos, traditie, gebruik, praktijk, aard, manier, regel, wijs, conventie, overlevering, zede, habitus, usus, landaard, usance, usantie, geplogenheid. gewoonte (zn) : hebbelijkheid, tic, aanwensel.
Wanneer je een nieuwe gewoonte wil aanleren, kun je hier gebruik van maken. Je zal moeten zorgen voor voldoende prikkels, het uitvoeren van de handeling zo eenvoudig mogelijk moeten maken en jezelf moeten belonen wanneer dat lukt.
Rituelen geven energie en stimuleren de acties van een persoon, motiveren hen richting huidige en toekomstige doelen door aandacht te vestigen op de regelgevende context en gevoelens van persoonlijke betrokkenheid te versterken. Rituelen kunnen gemotiveerd gedrag stimuleren dat persoonlijk relevant is.
Een routine is een handigheid die je door ervaring hebt gekregen, een terugkerende bezigheid.Een ritueel is een opeenvolging van handelingen in een bepaalde volgorde.
Inzicht in gewoontevorming
De eerste stap is cue. Het is een trigger die je hersenen vertelt om in de automatische modus te gaan en het gedrag te laten ontvouwen. De tweede stap is routine, wat het gedrag zelf is en de actie die je onderneemt. De laatste stap is beloning.
Gewoontes kunnen ook ontstaan wanneer goede of plezierige gebeurtenissen de "beloningscentra" van de hersenen activeren . Dit kan potentieel schadelijke routines opzetten, zoals te veel eten, roken, drugs- of alcoholmisbruik, gokken en zelfs dwangmatig gebruik van computers en sociale media.
Het is meestal moeilijk om een gewoonte te veranderen omdat het gedrag gemakkelijk en automatisch is geworden . Het omgekeerde is ook waar: nieuw gedrag kan moeilijk zijn omdat de basale ganglia van je hersenen, het "autopilot"-gedeelte, dit gedrag nog niet heeft overgenomen. Het vereenvoudigen van nieuw gedrag helpt je om het te integreren in je autopilot-routines.
Over gewoontes afleren zijn geen cijfers bekend, maar gewoontes aanleren bleek uit Engels onderzoek gemiddeld 66 dagen te duren. En zelfs die 66 dagen zeggen nog niet veel. De snelste proefpersoon deed er namelijk achttien dagen over, terwijl de sloomste 254 dagen nodig had.
Wat is gewoontegedrag? Gewoontegedrag is ingesleten gedrag met een lage activatiedrempel – het wordt snel geactiveerd door interne of externe prikkels. Het op de bank zien liggen van de afstandsbediening kan iemand prikkelen tot een avond zappen, terwijl hij eerder nog de intentie had te gaan hardlopen.