Sterven wordt door de meeste mensen als "eng" ervaren, vooral door de angst voor het onbekende, pijn, of het moeten loslaten van dierbaren. Echter, uit ervaringen van palliatief verpleegkundigen en bijna-doodervaringen blijkt dat het stervensproces zelf vaak als rustig en vredig wordt ervaren. Ster in Zorg +3
Een levensfase vol contrasten en met een eigen tempo
U zult merken dat een stervensproces zowel moeilijke als mooie momenten met zich meebrengt: momenten van verdriet, angst, machteloosheid, boosheid, maar ook van dankbaarheid, liefde, opoffering, humor en hoop.
Het is normaal om angst te hebben voor het stervensproces . Maar veel mensen zeggen dat ze zich meer zorgen maken over de onbekende aspecten van het sterven dan dat ze daadwerkelijk bang zijn voor de dood. Een idee hebben van wat je kunt verwachten kan sommige mensen helpen. Niet voorbereid zijn, of je niet kunnen voorstellen wat er zou kunnen gebeuren, kan zowel voor jezelf als voor je familie en vrienden erg beangstigend zijn.
Doet sterven pijn? Niemand weet precies wat mensen voelen als ze sterven. Veel mensen zien er kalm of ontspannen uit als ze sterven, dus het sterven zelf veroorzaakt waarschijnlijk geen pijn. Sommige mensen ervaren pijn of ongemak in hun laatste weken en dagen van hun leven .
Een plotselinge onrust of intense angst is vaak ook een voorteken van de dood. Dit kan gepaard gaan met hallucinaties en toenemende desoriëntatie. Naarmate het bewustzijn afneemt, kan iemand onrustig en verward raken, wat soms leidt tot een terminaal delier.
Mooie laatste woorden zijn vaak gericht op liefde, herinnering en dankbaarheid, zoals "Wat in ons hart zit, kan de dood niet verliezen," "Dankbaar voor het leven dat we deelden," of "Voorgoed uit ons midden, nooit uit ons hart," waarbij eenvoudige, oprechte zinnen de diepste impact hebben om verdriet te verzachten en de overledene te eren.
Het raam openen na overlijden is een oude traditie die voortkomt uit het volksgeloof om de ziel (of geest) van de overledene de weg naar buiten te laten vinden, zodat deze niet blijft 'hangen', en om te helpen bij de overgang naar het hiernamaals; praktisch gezien kan het ook helpen bij ventilatie of koeling van de ruimte, hoewel dit tegenwoordig minder relevant is door moderne technieken zoals koeling of thanatopraxie.
Sommige mensen overlijden namelijk binnen een paar uur, bij anderen duurt het enkele dagen. Gemiddeld duurt het tussen de 1 en 5 dagen. De snelheid hangt af van de lichamelijke situatie, gebruikte medicatie en hoe ver het stervensproces al gevorderd is.
De eerste paar minuten na het overlijden kunnen hersencellen nog overleven . Het hart kan blijven kloppen zonder bloedtoevoer. Een gezonde lever blijft alcohol afbreken. En als een technicus op je dijbeen boven de knieschijf tikt, zal je been waarschijnlijk een trapbeweging maken, net zoals bij je laatste reflexonderzoek door een arts.
De ademhaling kan oppervlakkig of luidruchtig zijn. Ook dit komt doordat de bloedsomloop vertraagt en afvalstoffen zich ophopen in het lichaam. Het is niet pijnlijk of onaangenaam voor de persoon in kwestie .
Vooral als uw dierbare de laatste fase van zijn of haar leven nadert met een terminale ziekte, kan het oneerlijk aanvoelen dat de tijd die hij of zij nog heeft, wordt ingekort. De laatste levensfase kan zowel voor de stervende als voor de familie gepaard gaan met verdriet, angst, onrust en een gevoel van onbehagen.
Veranderingen als iemand gaat sterven
Aan de volgende dingen kun je merken dat het einde van iemands leven dichterbij komt: Iemand die aan het sterven is, eet en drinkt steeds minder. De persoon wordt slaperiger en reageert minder. De ademhaling wordt onregelmatig en stopt af en toe.
Andere fysieke toestanden die erger waren dan de dood, waren onder meer aandoeningen die de mobiliteit beperkten, zoals verlamming of bedlegerigheid, verlies van zintuigen zoals gehoor, zicht of smaak, en aanhoudende vermoeidheid .
Onrust en verwardheid
Het kan zijn dat de stervende onrustig en verward wordt. Dat wordt een delier genoemd. Vaak maakt de stervende kleine (hand)bewegingen, alsof hij/zij iets wil plukken of aanwijzen. Je kunt steun bieden door rustig bij de stervende te blijven zitten.
Wat zou er gebeuren als je hoofd nog door gaat, terwijl je lichaam het heeft begeven. Men zegt dat het brein 7 minuten kent na het overlijden. Dat je brein nog 7 minuten actief is, nadat alles klaar lijkt te zijn. In die 7 minuten zullen we dan alles voorbij zien flitsen.
De ademhaling duwt dan het slijm heen en weer, wat een borrelend, schurend of ruisend geluid geeft — vaak hoorbaar bij het in- en uitademen. Hoewel reutelen voor omstanders soms heftig of benauwend kan zijn, is er geen aanwijzing dat het belastend voor de stervende zelf is, het bewustzijn is vaak al verminderd.
Laatste fase (minuten voor het overlijden).
In de laatste minuten van het leven wordt de ademhaling oppervlakkiger en kan deze helemaal stoppen . De hartslag vertraagt en stopt uiteindelijk. Het lichaam kan reflexmatige bewegingen maken, zoals kleine spiertrekkingen, maar dit zijn geen tekenen van pijn of nood.
Je ziet dat iemand stervende is aan veranderingen in ademhaling (slijm, onregelmatig), bewustzijn (terugtrekken, verwarring, slaperigheid), lichaamstemperatuur (koud aanvoelende handen/voeten/neus, vlekken), huidskleur (grauw/bleek), en een verminderde behoefte aan eten en drinken. De persoon trekt zich vaak meer terug en is minder contactbaar, hoewel geluiden nog wel waargenomen kunnen worden.
Wanneer de hersenen na de dood geen zuurstof meer krijgen, ondergaan ze een snelle reeks veranderingen. Binnen 30 tot 180 seconden gaat het bewustzijn verloren doordat de zuurstofvoorraden opraken. Hersencellen beginnen binnen 1 minuut af te sterven en na 3 tot 5 minuten treedt er wijdverspreide neuronale schade op.
De stervende kijkt dan anders uit zijn of haar ogen en kan een onrustige en verwarde indruk maken. Dit wordt een delier genoemd. Het lijkt alsof iemand van alles beleeft of ziet, maar wat precies is niet duidelijk. Vaak maakt de stervende kleine (hand) bewegingen, alsof hij iets wil plukken of aanwijzen.
Conclusie. Morfine kan voor veel patiënten het lijden in de stervensfase verlichten. Een klein deel van de patiënten krijgt voorafgaand aan het overlijden morfine toegediend in een hogere dosering dan nodig is voor adequate symptoomverlichting en soms gebeurt dat met het doel het levenseinde te bespoedigen.
Laureys levert nu in het vakblad Frontiers in Human Neuroscience een wiskundig bewijs dat doodgaan bijna altijd prettig aanvoelt. Sterker nog: al gaan mensen met doodsangst door het leven, het ogenblik waarop Magere Hein zich laat zien, is misschien wel het prettigste moment van heel het leven.
Rusteloosheid.
De persoon kan herhaalde bewegingen maken, zoals aan het beddengoed of de kleding trekken. Dit kan gedeeltelijk worden toegeschreven aan een afname van het zuurstofgehalte en andere fysiologische veranderingen die optreden naarmate het lichaam de dood nadert .
Sommige wetenschappers beweren dat de hersenen mogelijk nog korte tijd na iemands dood actief blijven , misschien wel 7 minuten of langer. Ze weten niet precies wat er in die tijd gebeurt, of het een soort droom is, het zien van herinneringen, of iets anders. Maar als het herinneringen zijn, dan maak je zeker deel uit van die 7 minuten, of hopelijk langer.
Als er iemand was overleden werd er een zwarte doek over de spiegel gehangen. Dat was om de geest weg te kunnen laten gaan. Alle spiegels in huis moesten worden afgedekt. Buiten werden er ook nog zwarte linten opgehangen.