Iemand die alles in twijfel trekt, kan op verschillende manieren worden omschreven, afhankelijk van de insteek (filosofisch, kritisch of psychologisch). De meest passende termen zijn:
Iemand met deze stoornis is voortdurend achterdochtig naar anderen. Mensen met een paranoïde persoonlijkheidsstoornis menen steeds dat anderen het slecht met hen voor hebben. Zij zoeken overal iets achter en zijn steeds bang dat andere mensen hen willen vernederen of benadelen.
Een aantal narcisme kenmerken op een rij:
Betekenis verborgen narcisme. Inmiddels kennen we de term 'narcisme ', maar de variant die wij kennen is 'openlijk narcisme'. Bij deze vorm komt iemands narcistische persoonlijkheid duidelijk naar voren. Er bestaat ook 'verborgen narcisme', dit is lastiger te herkennen.
Er zijn verschillende manieren om narcisme in te delen, maar vaak worden grandioos/openlijk, kwetsbaar/verborgen, maligne (kwaadaardig) en filantropisch (altruïstisch) als de vier meest onderscheidende types genoemd, waarbij openlijke narcisten arrogant zijn en verborgen narcisten zich als slachtoffer voordoen, terwijl maligne narcisten wreed zijn en filantropische narcisten hun goedheid gebruiken om bewondering te krijgen.
Narcisten gebruiken manipulatieve zinnen om controle te houden, schuld af te schuiven en jou aan jezelf te laten twijfelen, zoals "Jij bent te gevoelig", "Ik deed dat alleen omdat jij me zo boos maakte", "Je overdrijft", "Dat is nooit gebeurd" (gaslighting) en tijdens de 'hoovering'-fase: "Ik kan niet zonder jou" of "Ik ben veranderd" om je terug te lokken. Ze gebruiken ook zinnen die jou isoleren, zoals "Iedereen zegt het" en "Je bent ondankbaar" om jou te manipuleren.
Je maakt je excuses en probeert een oplossing te bedenken. De narcist explodeert: Hij of zij begint te schreeuwen dat je altijd egoïstisch bent, niets geeft om de relatie en hem of haar opzettelijk negeert. De boosheid lijkt veel te groot voor wat er daadwerkelijk gebeurd is.
Verborgen narcisme – ook wel covert narcisme genoemd – is een vorm van narcistisch gedrag die niet direct opvalt. Je hebt niet te maken met iemand die zich groots en meeslepend profileert. Integendeel: de ander lijkt juist bescheiden, slachtofferachtig, hulpeloos.
Een narcist kan absoluut niet tegen afwijzing, kritiek (zeker publiekelijk), onafhankelijkheid van anderen, het verlies van controle, gebrek aan bewondering (voeding), het blootgesteld worden van hun kwetsbaarheid (schaamte), empathie/compassie, en zelfspot; ze reageren hierop vaak met woede, manipulatie, of vernederend gedrag omdat het hun fragiele, opgeblazen zelfbeeld en gevoel van superioriteit direct aanvalt.
Wat is gaslighting
Iemand die zich hieraan schuldig maakt, wordt een gaslighter genoemd. Een gaslighter voedt zijn eigen zelfvertrouwen door de waarheid te verdraaien.
Een voorbeeld daarvan is negeren.
Narcisten willen zich graag belangrijk voelen. Je kunt je wel voorstellen wat er gebeurt als de buitenwereld hem dan negeert. Diep van binnen raakt dit de kern van zijn probleem. Hij raakt de controle over anderen kwijt en voelt zich in het diepst van zijn ziel ontzettend klein.
Probeer nooit jezelf te verdedigen tegen een narcist . Ze weten al dat je gelijk hebt, ze willen je alleen maar gek maken door te proberen het te bewijzen. Het gaat hen niet om de waarheid, maar om macht. Het doel van een narcist is niet een oplossing of begrip, maar emotionele dominantie.
Mensen met een narcistische persoonlijkheid willen graag het stralende middelpunt zijn. Sommigen denken dat ze de beste, mooiste en slimste zijn. Anderen hebben verborgen grootheidsgedachten: ze vinden bijvoorbeeld dat ze altijd voor anderen klaarstaan. Het zijn duidelijke kenmerken van een narcist.
Narcisten gaan vreemd vanwege hun onbevredigbare behoefte aan narcistische brandstof (aandacht, bewondering). Elke 'shot' werkt maar even, hun ego moet dus steeds opnieuw gestreeld worden. In een affaire gebeurt dat keer op keer bij dezelfde persoon, maar een narcist kan ook steeds andere vrouwen versieren.
12 tips om te leren omgaan met manipulatie
De periodieke explosieve stoornis is een psychische aandoening. Wie aan deze aandoening lijdt, kan zijn woede of drift niet beheersen en vertoont buitensporig gewelddadig gedrag. In de DSM-5 is de aandoening ingedeeld bij de stoornissen van de impulsbeheersing.
Narcisten gebruiken vaak zinnen om te manipuleren, de schuld af te schuiven en het slachtoffer te devalueren, zoals: "Jij bent te gevoelig," "Ik deed het alleen maar omdat jij me zo boos maakte," "Dat heb ik nooit gezegd," "Je bent jaloers," "Zonder mij red je het niet," "Iedereen vindt dat jij overdrijft," "Je maakt alles zo ingewikkeld," en "Je bent nergens goed voor". Deze zinnen zijn bedoeld om de realiteit te verdraaien (gaslighting), het zelfvertrouwen te breken en de ander afhankelijk te maken.
De zwakke plekken van een narcist draaien om hun fragiele ego en gebrek aan zelfreflectie, waaronder diepe angst voor schaamte en kritiek, een onvermogen tot echte empathie, een afhankelijkheid van constante bewondering (narcistische bevoorrading), moeite met grenzen, wantrouwen, en een neiging tot manipulatie zoals gaslighting, waarbij ze de realiteit verdraaien om controle te houden en hun eigen superioriteitsgevoel te bevestigen.
Ja hoor, een narcist kan perfect 'sorry' zeggen. Maar dat doet hij niet omdat hij schuldgevoelens heeft om hoe hij jou heeft behandeld. Als een narcist 'sorry' zegt of zich verontschuldigt dan doet hij dat louter en alleen uit eigenbelang.
Welke verschillende soorten narcisme zijn er?
Narcisten kenmerken zich door een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid, een grote behoefte aan bewondering, en een gebrek aan empathie, waardoor ze anderen manipuleren en misbruiken voor eigen gewin, grenzen negeren, en woedend reageren op kritiek, vaak terwijl ze een charmant masker dragen om hun diepere onzekerheid te verbergen.
Uiteindelijk verlaat de narcist zijn partner of zorgt hij ervoor dat zijn partner hem verlaat. Hij heeft namelijk een hekel aan het beëindigen van relaties, omdat dit hem schaamte oplevert, vooral bij een nare breuk. Confrontaties in het echte leven zijn voor hem verschrikkelijk.
Een narcist voelt zich tot jou aangetrokken om deze redenen: Je hebt een hoog inlevingsvermogen. Je begrijpt de gevoelens van de ander goed. Je hebt een sterk inlevingsvermogen en je kunt meeleven met de ander.
Een narcist gedraagt zich vaak charmant en zelfverzekerd, maar heeft een diepgewortelde onzekerheid en een enorme behoefte aan bewondering, weinig empathie, een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid en een gebrek aan inlevingsvermogen, terwijl ze anderen manipuleren en gebruiken om hun eigen doelen te bereiken, en slecht reageren op kritiek met woede of verontwaardiging.
Seks met een narcist is vaak een machtsspel dat draait om controle, bewondering en eigen bevrediging, niet om echte intimiteit; het kan in het begin extreem gepassioneerd lijken ("love bombing") maar wordt eenzijdig en manipulatief, waarbij de partner zich genegeerd, gebruikt of gekwetst voelt, omdat empathie ontbreekt en de narcist lof verwacht voor zijn "prestaties". De seksuele interactie is een middel tot bevoorrading, en kan variëren van agressief tot het volledig onthouden van seks, afhankelijk van de behoefte aan controle.