Ons
Het reptielenbrein staat 24/7 paraat om je te beschermen. Het signaleert gevaar en geeft aan of je moet vluchten (flight), vechten (fight) of dat je het beste kan bevriezen (freeze). De hersenstam wil pijn vermijden en het liefst plezier ervaren. Het reptielenbrein is de automatische piloot van de mens.
Het reptielenbrein is het oudste deel en dat houdt goed in de gaten of het veilig is voor jou en of jij je veilig voelt. Het zoogdierenbrein gaat over de emoties die je voelt. Voel je je bijvoorbeeld blij, bang, boos of verdrietig. Het mensenbrein helpt je bij het nadenken en alle dingen die je kunt leren en ontdekken.
De derde laag is het limbisch systeem en is betrokken bij emotie en gehechtheid. De cortex bovenaan zorgt ervoor dat we kunnen denken, plannen, taal hebben … Dit deel van het brein heeft wel tijdsbesef. Als dit deel actief is, kunnen we terugdenken aan het verleden en vooruitkijken naar de toekomst.
Het reptielenbrein
Ons oudste brein, dat vooral bestaat uit de hersenstam, hebben we gemeen met de reptielen. Dit brein is volgens MacLean zo'n 500 miljoen jaar oud. Het heeft een beperkt, maar zeer krachtig leervermogen dat we klassieke conditionering noemen.
Met 7,8 kilo heeft een potvis het grootste brein ter wereld. In vergelijking daarmee lijken de hersenen van de mens (1,3 kilo) en de hersenen van een zeeleeuw van (545 gram) erg klein. Het hebben van het grootste brein, betekent niet dat potvissen ook het slimste zijn.
Leren gaat moeilijker, onthouden wordt minder efficiënt, de verbindingen tussen hersencellen zijn niet meer zo flexibel als op jongere leeftijd. Sommige mensen blijven er lang jong uitzien, anderen verouderen snel. Dat geldt ook voor het brein.
Verschillende hersengebieden zijn hierbij belangrijk. Vooral je amygdala: dit hersengebied zorgt ervoor dat je emoties kunt ervaren en verwerken. Als je hersenen beschadigd raken door een hersenaandoening, kan het zijn dat je problemen krijgt met je emoties.
Zo gebruiken ze vaak dezelfde woorden, beginnen ze grammaticale fouten te maken en begrijpen ze lange en complexe zinnen minder goed. Gaandeweg krijgen ze ook moeite met abstract denken. Ze kunnen moeilijk de waarde van geld inschatten en kunnen zich moeilijker oriënteren in tijd en ruimte.
Ruiter, paard en krokodil
In ons krokodillenbrein zit een alarmcentrum dat geactiveerd wordt bij angst, boosheid en dwangmatig gedrag zoals bijvoorbeeld verslaving. Het kan ertoe leiden dat de werking van de overige delen van ons brein, en soms ons bewustzijn, krakend en piepend tot stilstand komen.
Het limbisch systeem: het emotionele brein
Hier vindt de vorming en beleving van emotie plaats. Dit gaat om zowel positieve emoties (zoals blijdschap en genot), en om negatieve emoties (zoals angst, boosheid en verdriet).
De rol van de amygdala
De gemeenschappelijke voorouder van de mens en hagedissen had waarschijnlijk ook een amygdala , wat de reden is dat het vaak ons 'hagedissenbrein' wordt genoemd. Het wordt doorgaans geassocieerd met het detecteren van bedreigingen en het verwerken van angst.
Overactieve amygdala kalmeren en resetten
Gelukkig zijn er verschillende manieren om dit hersengebied te kalmeren, door het duidelijk te maken dat er geen acuut gevaar dreigt. Denk hierbij met name aan activiteiten die je parasympatische zenuwstelsel stimuleren, zoals yoga, mediteren en wandelen in de natuur.
De oudste laag van de hersenen wordt het reptielenbrein genoemd. Het bestaat uit de hersenstam (medulla, pons, cerebellum, middenhersenen, globus pallidus en olfactorische bulbi) – de structuren die domineren in de hersenen van slangen en hagedissen.
Hersenen anatomie
De grote hersenen, of cerebrum, zijn verantwoordelijk voor complexe cognitieve activiteiten zoals denken, leren, geheugen en emotie.
De amygdala is een onderdeel van ons minder ontwikkelde reptielenbrein en is verantwoordelijk voor een groot deel van onze reacties op angst en stress.
Frequent en lang slapen overdag komt veel voor bij de ziekte van Alzheimer. Dat komt doordat stoornissen in de hersenen het slaap-waakritme ontregelen. Amerikaanse onderzoekers gingen na of middagdutjes een aanwijzing kunnen zijn om later de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen (1).
Bij interactieroepen is er iets onaangenaams in de omgeving aanwezig, waardoor de dementerende roept. Sommige dementerenden praten dan weer hardop in zichzelf om weer een soort van contact met zichzelf te krijgen.
Bij angst kan er ook tijdelijk teveel cortisol zijn, dit is een van de belangrijkste stresshormonen. Ook de verbinding tussen bepaalde hersengebieden (hypothalamus, hypofyse en bijnierschors) lijkt bij mensen met een angststoornis in de war. Deze hersengebieden zijn belangrijk bij de stressreactie van je lichaam.
Boosheid is geen slechte emotie. Het is een emotie die je laat weten dat er iets belangrijks op het spel staat en maakt je klaar om te handelen, te vechten. Vechten en agressie hoeft ook geen probleem te zijn als het gebeurt in een situatie waarin dat functioneel is: als jij of een ander fysiek wordt aangevallen.
In het onderzoek van Joseph Ledoux werd gevonden dat een klein gebied in de hersenen vooral betrokken is bij de regulatie van negatieve emoties, zoals angst en agressie: de amygdala, de twee amandelvormige kernen in de voorhersenen.
Naast de eetwissels is het voor je hersenen gezond om:
Genoeg water en thee zonder suiker te drinken. Een volwassene heeft elke dag 1,5 tot 2 liter vocht nodig. Als het erg warm is of als je intensief beweegt, is dit nog wat meer. Drink je te weinig, dan kun je last krijgen van problemen met denken.
Zwakker wordende spieren en botten, achteruitgaand zicht en gehoor, gebrek aan eetlust, hartproblemen, ziektes als kanker, dementie. Het maakt het leven er niet leuker op. Toch is het vaak best mogelijk om met dergelijke ouderdomsgerelateerde problemen nog lang een goed, gezond en zelfstandig leven te hebben.
Dementie op jonge leeftijd, of jongdementie, begint meestal tussen de 40 en 65 jaar. Bij dementie denken de meeste mensen aan geheugenproblemen en vergeetachtigheid.