Dissociëren is het proces van 'loskoppelen' of 'uiteenvallen' van het bewustzijn, waarbij herinneringen, emoties, waarnemingen of identiteit tijdelijk niet samenhangen. Het is een afweermechanisme tegen extreme stress of trauma, waarbij men zich los kan voelen van zichzelf (depersonalisatie) of de omgeving (derealisatie). Thuisarts +4
Door een dissociatieve stoornis kun je dit merken: Je geheugen werkt niet goed. Soms ben je kleine dingen vergeten, maar soms ook belangrijke dingen in je leven. Iemand vertelt bijvoorbeeld over iets waar je bij was, maar je weet er niks meer van.
Dissociatie herkennen doe je aan gevoelens van loskoppeling van jezelf (depersonalisatie), de wereld voelt onwerkelijk (derealisatie), geheugenverlies (black-outs), een verdoofd gevoel, moeite met emoties, verwardheid, of het gevoel dat je 'in een wattenhoofd' zit, vaak als reactie op stress of trauma. Symptomen kunnen variëren van subtiel (dagdromen) tot ernstig (het gevoel hebben een ander te zijn) en kunnen leiden tot angst, concentratieproblemen en lichamelijke klachten.
Zo zijn er mensen waarbij geen trauma bekend is, maar die toch klachten van een dissociatieve stoornis hebben. Zo kunnen zij ook last hebben van tegenstrijdige gevoelens, gedachten of gedrag. Of het gevoel dat ze uit verschillende personen bestaan, of losraken van zichzelf of de omgeving.
Dissociatie komt zowel in sterke als in lichte mate voor, en alles daartussenin. Het ervaren van dissociatie op zich hoeft dan ook geen probleem te zijn, maar als je vaak en in ernstige mate last hebt van dissociatie, kan er sprake zijn van een dissociatieve stoornis.
Dissociatie herkennen doe je aan gevoelens van loskoppeling van jezelf (depersonalisatie), de wereld voelt onwerkelijk (derealisatie), geheugenverlies (black-outs), een verdoofd gevoel, moeite met emoties, verwardheid, of het gevoel dat je 'in een wattenhoofd' zit, vaak als reactie op stress of trauma. Symptomen kunnen variëren van subtiel (dagdromen) tot ernstig (het gevoel hebben een ander te zijn) en kunnen leiden tot angst, concentratieproblemen en lichamelijke klachten.
Mensen die een traumatische gebeurtenis meemaken, ervaren vaak een zekere mate van dissociatie tijdens de gebeurtenis zelf of in de uren, dagen of weken erna. De gebeurtenis lijkt bijvoorbeeld 'onwerkelijk' of de persoon voelt zich losgekoppeld van wat er om hem heen gebeurt, alsof hij de gebeurtenissen op televisie bekijkt .
Wat zijn oorzaken van een dissociatieve stoornis? Een dissociatieve stoornis kan ontstaan doordat je als kind iets heel erg vervelends hebt meegemaakt, waarvan je erg veel last blijft houden. Voorbeelden hiervan zijn lichamelijke of psychische mishandeling, seksueel misbruik, verwaarlozing of vluchten uit eigen land.
Je lichaam is "op" als je een combinatie merkt van extreme vermoeidheid, prikkelbaarheid, concentratieproblemen, lusteloosheid, slaapstoornissen en fysieke klachten zoals hoofdpijn en gespannen spieren, wat duidt op overbelasting door stress, oftewel een burn-out. Het voelt alsof je mentaal en fysiek volledig uitgeput bent en niet meer kunt, met een 'vol' hoofd en een kort lontje, waarbij zelfs kleine dingen je te veel worden.
Fysieke aardingsmethoden
Fysieke gewaarwordingen zijn krachtige hulpmiddelen om dissociatie te stoppen: Temperatuurtechnieken: houd ijsblokjes in je handen, spetter koud water in je gezicht of neem een koude douche. De intense gewaarwording onderbreekt de dissociatie en brengt je direct weer bewust van je lichaam .
Wat is DIS? DIS staat voor Dissociatieve Identiteitsstoornis (DIS) en is een complexe psychische aandoening waarbij je 'ik' versplinterd is in twee of meer afzonderlijke persoonlijkheidsdelen. Er ontbreekt een samenhangend gevoel van je 'ik'.
Dissociatieve amnesie is een aandoening waarbij je geest belangrijke herinneringen aan jezelf probeert te blokkeren. Deze herinneringen betreffen vaak traumatische of verontrustende gebeurtenissen. Het doel is om je te beschermen tegen het trauma dat je hebt meegemaakt, maar dat is vaak slechts een tijdelijke oplossing.
Behandeling dissociatie
Een psycholoog kan je hierbij helpen. Als je dissociatie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een traumatische ervaring, richt de behandeling zich vooral op het verwerken van dat trauma. Je gaat dan aan de slag met EMDR of cognitieve gedragstherapie.
Als je dissocieert, kun je je losgekoppeld voelen van jezelf en de wereld om je heen . Je kunt je bijvoorbeeld losgekoppeld voelen van je lichaam of het gevoel hebben dat de wereld om je heen onwerkelijk is. Onthoud dat ieders ervaring van dissociatie anders is.
Er bestaat echter geen medicijn tegen dissociatie. Het kan zijn dat je door je psychische klachten moeite hebt met alledaagse dingen, zoals het huishouden doen, je rekeningen op tijd betalen of de deur uit komen. Als dat bij jou ook zo is, is professionele ondersteuning op dat gebied misschien fijn of nodig.
Dissociatie is een toestand waarin gedachten, emoties, lichamelijke sensaties of herinneringen tijdelijk zijn onderbroken of losgekoppeld van het bewustzijn.
Het lichaam slaat de spanning op in verschillende spieren en gewrichten, wat zich kan uiten in pijnklachten. Mensen die trauma hebben meegemaakt, ervaren vaak aanhoudende pijn in hun nek, schouders, rug of zelfs hoofdpijn. Deze fysieke pijn is een manier waarop je lichaam probeert om de emotionele stress te verwerken.
Drie veelvoorkomende lichamelijke uitingen van een angststoornis zijn hartkloppingen/snelle hartslag, zweten, en trillen of beven. Andere veelvoorkomende symptomen zijn ademnood, duizeligheid, buikklachten, koude rillingen, en spierspanning, omdat het lichaam zich voorbereidt op een 'vecht-of-vlucht'-reactie.
Een burn-out ontwikkelt zich in fasen, vaak te groeperen in vier hoofdfasen: 1. De startfase (hoge motivatie, extra inzet), 2. De fase van chronische stress (vermoeidheid, prikkelbaarheid, negeren van behoeften), 3. De overbelastingsfase (cynisme, innerlijke leegte, verlies van plezier), en 4. De burn-out (instortingsfase) (volledige uitputting, terugtrekking, depressieve gevoelens). Het is een geleidelijk proces waarbij klachten verergeren en herstel steeds langer duurt, van dagen naar weken en uiteindelijk maanden.
Dissociatie herkennen doe je aan gevoelens van loskoppeling van jezelf (depersonalisatie), de wereld voelt onwerkelijk (derealisatie), geheugenverlies (black-outs), een verdoofd gevoel, moeite met emoties, verwardheid, of het gevoel dat je 'in een wattenhoofd' zit, vaak als reactie op stress of trauma. Symptomen kunnen variëren van subtiel (dagdromen) tot ernstig (het gevoel hebben een ander te zijn) en kunnen leiden tot angst, concentratieproblemen en lichamelijke klachten.
Extreme stress uit zich in een breed scala aan fysieke (hartkloppingen, hoofdpijn, maagklachten, spierspanning), mentale (piekeren, concentratieproblemen, angst, prikkelbaarheid) en gedragsmatige symptomen (terugtrekken, ongezond eten, slaapproblemen), en kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals hartritmestoornissen of depressie, wat medische hulp vereist als de klachten aanhouden.
Dissociatie zou je kunnen zien als een verdedigingsmechanisme dat je beschermt tegen te veel prikkels. Je hersenen schakelen een stuk van je bewustzijn uit, bijvoorbeeld je emotie, omdat het te veel dreigt te worden. Maar ook zonder trauma's kun je flink dissociëren, bijvoorbeeld samenhangend met paniek en stress.
Je kunt last hebben van dissociatie:
Als je herhaaldelijk bent getraumatiseerd kan je later, bij bepaalde triggers die het trauma weer oproepen, weer in een staat van ontkoppeld bewustzijn raken. Dit gebeurt vaak onbewust, dus zonder dat je er bewust controle over hebt.
Tips om dissociatie te doorbreken:
Lichte vormen van dissociatie zijn heel normaal. Bijvoorbeeld als je auto rijdt en je niet meer herinnert waar je precies langs bent gereden. Je bent een boek aan het lezen en gaat zo op in het verhaal dat je niet merkt wat er om je heen gebeurt. Of je struikelt en staat snel weer op; 'nergens last van!