Het voltooid deelwoord gegroeid schrijf je met een d en niet met een t, omdat de laatste letter van de stam van het werkwoord groeien niet in 't kofschip (of 't ex-kofschip) staat. LessonUp +1
Het is altijd gewild (met een 'd'), omdat het voltooid deelwoord van het werkwoord 'willen' onregelmatig is en niet de 't' krijgt volgens de 't kofschip'-regel; de stam van 'willen' is 'wil', maar het voltooid deelwoord is 'gewild', niet 'gewilt'. Je schrijft het dus als 'ik heb gewild', 'jij hebt gewild', 'hij heeft gewild', enzovoort.
De regel van 't kofschip (x)
Als de laatste letter van de stam wel in 't kofschip staat: het voltooid deelwoord eindigt op -t. Als de laatste letter van de stam niet in 't kofschip staat: het voltooid deelwoord eindigt op -d.
Je schrijft een 'd' of 't' afhankelijk van de werkwoordsvorm (persoonsvorm of voltooid deelwoord) en de stam van het werkwoord, met het ezelsbruggetje 't kofschip (T, K, F, S, C, H, P) voor de verleden tijd en voltooid deelwoord: is de laatste letter van de stam een van deze? Dan een 't', anders een 'd'; in de tegenwoordige tijd krijgt de stam vaak een 't' (of 'dt' als de stam al eindigt op 'd').
De klanken /t/ en /d/ hebben dezelfde articulatiewijze en -plaats, maar verschillen in stemgeving (/t/ is stemloos en /d/ is stemhebbend). Theoretisch gezien zijn het dus precies dezelfde klanken, met als enige verschil dat onze stembanden trillen wanneer we een /d/ uitspreken en niet wanneer we een /t/ uitspreken .
Vervoeging: ik verhuis, jij verhuist, hij verhuist, wij verhuizen. ik verhuisde, wij verhuisden.
Om dt-fouten te vermijden, gebruik je ezelsbruggetjes zoals het 'smurfen' of 'lopen'-principe: vervang het werkwoord door 'smurfen' (smurft) of 'lopen' (loopt) om te horen of er een 't' bij hoort (bv. 'hij smurft', 'hij loopt' -> dus 'hij werkt'). Voor voltooid deelwoorden gebruik je het 't kofschip'-principe (stam + t/d) of verleng je het woord (bv. 'het gestrande schip').
De correcte spelling is zoals beloofd, met een -d.
Zoals beloofd is een verkorte vorm van een formulering waarin beloofd een voltooid deelwoord is, en dus met een -d wordt geschreven. De weggelaten woorden kunnen er vanuit de context gemakkelijk bij gedacht worden.
"Vult" is de correcte vorm in de tegenwoordige tijd (hij/zij/het vult, jij vult), terwijl "vuld" een verouderde vorm is, en "gevuld" het voltooid deelwoord is (bv. "heeft gevuld"). Je gebruikt "vult" voor het actieve werkwoord in het nu, en "gevuld" om een toestand aan te geven die voltooid is (bv. "de emmer is gevuld").
Wouden is ontstaan uit wolde(n), een vorm die in sommige dialecten nog voortleeft. De vorm wouden houdt ondanks alle vermaningen gewoon stand, in elk geval in de spreektaal en de informele schrijftaal. In de spreektaal is wou(w)en heel gebruikelijk.
Mensen zeggen 'hij wilt' omdat het onlogisch voelt dat 'willen' een uitzondering is op de regel 'stam + t' bij de derde persoon enkelvoud (hij/zij/het). Hoewel 'hij wil' grammaticaal correct is, is 'hij wilt' in de spreektaal populair, omdat het past bij de regel van andere werkwoorden (zoals 'hij loopt', 'hij werkt'). Het is een onregelmatig werkwoord waarbij de vorm 'wil' historisch gezien uit de aanvoegende wijs (subjunctief) komt, waar geen '-t' aan toegevoegd werd, maar taalgebruikers neigen naar regelmatige vormen.
"Gestuurd" wordt altijd met een -d geschreven, omdat de stam van het werkwoord "sturen" eindigt op een 'r' (een klank die niet in 't kofschip zit), en dat betekent dat het voltooid deelwoord op een -d eindigt. De regel is: is de stamklank stemloos (k, f, s, t, ch, p), dan een -t; is de stamklank stemhebbend (zoals de 'r'), dan een -d.
Het correcte voltooid deelwoord van "grow" is "grown". De correcte zin is dus " is gegroeid ".
Word of wordt ezelsbruggetje
Twijfel je plots tussen -t, -d of -dt in de tegenwoordige tijd? Vervang het werkwoord door 'smurfen'. Hoor je 'smurft'? Voeg een -t toe.
Dt-fouten voorkomen met de smurfenregel
Een bekend ezelsbruggetje voor werkwoordspelling in de onvoltooid tegenwoordige tijd is de 'smurfenregel'. Het is eigenlijk heel simpel: vervang een werkwoord in de tegenwoordige tijd door een vorm van 'smurfen' en je hoort meteen of er een -t achter moet.
De smurfenregel is een ezelsbruggetje om te weten of je woorden zoals 'word' of 'houd' met een 't' moet schrijven of niet. Kennen jullie 'De Smurfen' en hun smurfentaal nog? Als Grote Smurf aan Smurfin vertelt wat hij zal doen, dan vervangt hij de werkwoorden door het werkwoord 'smurfen'.
"Vind je" is correct zonder -t omdat bij een vraag (inversie) waarbij het onderwerp je/jij direct achter het werkwoord komt, de -t vervalt, zelfs bij werkwoorden zoals 'vinden' waarvan de stam eindigt op een -d (zoals in 'hij vindt'). De 't' is nodig bij 'ik vind', 'hij/zij vindt', en 'u vindt', maar niet in vragen als 'vind je?', 'vind jij?', of 'vindt u?'. Het is een specifieke regel voor de vragende vorm met 'je'/'jij'.
Bij werkwoorden waarvan de stam op een z eindigt, verschijnt in de verleden tijd een d: verhuisde. (Eigenlijk zou verhuizde het meest voor de hand liggen, maar er is ooit afgesproken dat de z niet kan voorkomen aan het einde van een lettergreep in een Nederlands woord. Vandaar dat verhuisde juist is.)
Je gebruikt 'd' of 'dt' in de tegenwoordige tijd (hij/zij/het) en het voltooid deelwoord, gebaseerd op de stam van het werkwoord en het ezelsbruggetje 't kofschip (voor voltooid deelwoord) of de 'smurfenregel' (voor tegenwoordige tijd): 't kofschip (stam eindigt op d/t/k/f/s/ch/p? Dan 't', anders 'd') en de smurfenregel (vervang met 'smurfen': hoor je een 't', dan 't'; hoor je geen 't', dan 'd'). Let op: 'jij' krijgt altijd een -t (jij vindt), en in de tegenwoordige tijd wordt nooit een 'd' aan de stam toegevoegd tenzij de stam zelf al een 'd' is (hij vindt, niet 'vindt').
Betaald is het voltooid deelwoord van betalen: ik heb betaald, er is betaald, er wordt betaald, er zal wel betaald zijn. Betaald is hier met een d, omdat in de verleden tijd betaalde ook een d zit. In deze voorbeelden zijn andere werkwoordsvormen de persoonsvorm, respectievelijk heb, is, wordt en zal.
Alle andere medeklinkers en alle klinkers zijn stemhebbend. Als we de regel van 't kofschip op verhuizen toepassen, volgt daaruit dat dit zwakke werkwoord met -de wordt vervoegd; de stam is immers [verhuiz]. Het voltooid deelwoord van verhuizen is verhuisd.